تاریخ هنر / Art History

تاریخ هنر عبارت است از سرگذشت، شناخت و ارزیابی هنر، از هر زمان و مکانی که آمده باشد. این مضمون شامل بررسی گونه‌ها، سبک‌ها، جنبش‌ها و رویدادهای مختلف هنری، همراه با نگاه به جوانب فرهنگی، تاریخی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی هر دوره است. اما آیا هنر جهان می‌تواند تاریخ داشته باشد؟ به تصوّر ما هنر امری است بی‌زمان و زیبایی ظاهر آن برای بشر دارای معنا، دلالت و جاذبه‌ای برای همه‌ی زمان‌ها و دوران‌هاست. دست‌کم، این تصوّری است که بر برداشت‌های ما از هنر والا یا زیبا، مثل نقاشی و مجسمه‌سازی، حاکم است.

شما می‌توانید با تهیه‌ی اشتراک وبسایت حرفه: هنرمند، به تمامی مقالات و مستندهای هنری ما دسترسی داشته باشید.

در این صفحه می‌خوانید:

مروری بر تاریخ هنر جهان

منابع تاریخ هنر

مدخل حرفه هنرمند اثر هنری و تاریخ هنر

اثر هنری و تاریخ هنر

بیماری‌های همه گیر، بیماری همه گیر، کرونا، کرونا و هنر، طاعون، طاعون در نقاشی

بیماری‌های همه‌‌گیر در متن تخیل هنری

پایین انداختن مجسمه‌ی کریستف کلمب در شهر ریچموند

پایین کشیدن مجسمه‌ها، تاریخ هنر و اخلاق

تاریخ هنر / علم / مدرنیسم / فلسفه‌ی دکارت / ایمان افسریان /

تکامل یا تحول در تاریخ هنر / ایمان افسریان

تکامل در علم و هنر / تاریخ هنر/

تکامل در علم و هنر / پیتر مونتز / کیوان دوستخواه

تاریخ هنر / تاریخ / تاریخ هنر ارنست گامبریج pdf/ ارنست گامبریج/ تکنولوژی و سنت / سنت

رویکردهایی به تاریخ هنر: سه نکته برای بحث / ارنست گامبریچ / روبرت صافاریان

آریاسپ دادبه / حافظه‌ی تاریخی / میراث فرهنگی / اثر هنری / تاریخ هنر / هنری

به قصد زیارت، نه به هوس سیاحت / گفت‌وگو با آریاسپ دادبه

حافظه‌ی تاریخی / سنت / سنت و نوآوری/ موزه‌داری / تاریخ هنر

پنجره‌ی بسته: حافظه‌‌ی تاریخی – تاریخ هنر (۱)

پوستری از رودچنکو، هنرمند ساختارگرای روس

بینش و صدا و قدرت: تاریخ هنر فمینیستی و مارکسیستی / گریزِلدا پالاک / امید نیک‌فرجام

مشغله‌ی هنر / مارسیا پوینتون / روبرت صافاریان

نقاشی قهوه‌خانه‌ای کشتن دیو سفید توسط رستم/فایده‌ی تاریخ هنر/ایمان افسریان/تاریخ هنر ایران/ مبانی تاریخ هنر/ تاریخ هنر انتقادی

فایده‌ی تاریخ هنر چیست؟ / گفت‌وگو با منصور براهیمی و مهرداد قیومی

تاریخ هنر، رویین پاکباز، تاریخ‌نویسی هنر، رویکردهای سنتی

تاریخ هنر: رویکردهای سنتی و جدید / رویین پاکباز

هدف تاریخ شناسایی، توصیف و تبیین وقایع درخور توجه است؛ تاریخ در سطحی بسیار گسترده همان کاری را می‌کند که تاریخ هنر در مقیاسی کوچک‌تر انجام می‌دهد. داستان تولید مصنوعاتی که در موزه نگهداری می‌شوند بخشی از تاریخ گسترده‌تر است؛ در حالی که مورخین هنر از نظر حرفه‌ای صرفاً با زیرمجموعه‌ی کوچکی از مصنوعاتی که در آن فرهنگ پدید آمده‌اند، یعنی با آثار هنری، سروکار دارند.

اثر هنری، یک شیء و یک رویداد تاریخی است و به دلیل ملموس‌بودنش، نوعی رویداد پایداری‌کننده به‌شمار می‌رود. به این معنا که حتی اگر ما آگاهی درستی از زمان، مکان و خالق آن نداشته باشیم، اثر به حیات پایدار خود ادامه خواهد داد. این نوع ماده‌ی دیداری (Visual Material) می‌تواند هستی مستقلی داشته باشد. می‌توانیم از نگاه کردن به آن، صرف نظر از هرگونه دانشی درباره‌ی بستر و زمینه‌اش، لذت ببریم، هرچند تردیدی نیست که بینندگانی از دوره‌های زمانی یا فرهنگ‌های مختلف ممکن است یک شیء واحد را به شیوه‌هایی کاملاً متفاوت ببینند و درک کنند.

اهمیت تاریخ هنر

تفاوت علم با دیگر نهادها و فعالیت‌های انسان در ویژگی تکاملی آن است. در حوزه‌های دیگر نظیر هنر، ادبیات، اخلاق و نهادهای اجتماعی به تغییر برمی‌خوریم اما تکاملی درکار نیست. اگر کسی معتقد باشد که هدف هنر ارائه‌ی «زیبایی» است، در آن صورت حتماً بعضی از تغییرات سبک را مشمول تکامل می‌بیند. مشکل اینجاست که این شخص درنهایت متوجه می‌شود «زیبایی» ارزشی است که خود مفهوم باثباتی ندارد.

نقش هنر در جامعه در طول تاریخ متغیر بوده است. هنر به منظور روایت داستان‌ها، اهداف آئینی و مذهبی و گاهی افزایش لذت شخصی، در دوران‌های مختلف به‌کار گرفته شده است. به‌طور مثال نقاشی‌های غارها به درک ما از افکار و رویکردهای مردمان باستان کمک می‌کنند و مارا با دنیای شخصی آن‌ها و نگاهشان به دنیای بیرون آشنا می‌سازند.

وینکلمان، تاریخ‌نگار هنر و دیرینه‌شناس بزرگ آلمانی، درباره‌ی هنر یونان و دوران رنسانس این‌گونه می‌نویسد: «هنر یونان بیان‌گر باورهای مذهبی، فرهنگی و فضای زندگی اجتماعی مردم آن زمان و هنر دوره رنسانس نیز حاصل باورهای مردم عصر خویش است و تفاوت هنر آن‌ها ناشی از باورهای متفاوت این دو جامعه در دو زمان مختلف از تاریخ است. در تاریخ هنر می‌توان دریافت که انسان برای رسیدن به حقیقت و آرمان‌هایش چه مراحلی را پیموده است. تاریخ هنر، دست‌آفریده‌های انسان را از سپیده‌دم تاریخ تا زمان حاضر معرفی کرده و به شرح و مقایسه‌ی آن‌ها می‌پردازد. با مشاهده‌ی آثار هنری اقوام و ملل جهان بر تجربه‌ی انسان افزوده شده و افق دید او گسترش می‌یابد».

تاریخ هنر جدید؛ نظریه‌پردازی و بازنگری‌ در تاریخ‌نگاری نو

حدوداً از دهه‌ی شصت میلادی به این سو، روش نوینی از نقد، نظریه‌پردازی و تاریخ‌نگاری هنری در فضاهای دانشگاهی و روشن‌فکری غرب پدید آمد که تحت تأثیر فلسفه و علوم انسانی اروپایی، بنیان‌های نقد و تاریخ‌نگاری سنتی را مورد تردید و بازنگری‌های جدی قرار داد. اکثر چهره‌های اصلی این جریان، که با عنوان تاریخ هنر جدید شناخته می‌شود، در فضای تجسمی ایران بیگانه‌اند و جز چندین مقاله‌ی ترجمه و منتشر شده از آن‌ها، منابع زیادی در باب این مضمون وجود ندارد. حرفه: هنرمند در فصلنامه‌های ۳۷ و ۳۹، دو پرونده‌ی «تاریخ هنر جدید (۱): نظریه» و «تاریخ هنر جدید (۲)» را به این موضوع اختصاص داده است.

گریزلدا پالک در مقاله‌ی «و اینک تاریخ هنر: دیدن، مکان و قدرت» به عناصر دیدن یک اثر هنری پرداخته است، اینکه آیا یک اثر هنری نگاهی عوامانه می‌طلبد یا تنها برای نگاه ریزبینانه مخاطب خاص خود ساخته شده است؟ گریزلدا تاریخ هنر را به مثابه ابژه‌های بصری عرضه می‌کند و به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا چیز‌ها برای دیده شدن به مشاهده‌کننده احتیاج دارند یا بی‌نیازند؟ وی اعتقاد دارد که تاریخ هنر رویه‌ای گسترده‌تر از سخنرانی و درس‌گفتار، کتاب و نشریه و خبرنگاری است و غالب فعالیت اجرایی آن از طریق موزه‌ها و نمایشگاه‌ها تحقق می‌یابد.

مروری بر تاریخ هنر جهان

تاریخ هنر جهان، شامل توسعه و تحول هنر در سراسر جوامع و فرهنگ‌های مختلف جهان از زمان‌های باستانی تا به امروز است. هنر به عنوان یک شاخه‌ی مهم از فرهنگ و بیان هنرمندان، نقش بسیار مهمی در ارتباط با مردم، تاریخ و جوامع داشته است. در این بخش، به‌طور خلاصه به دوره‌های تاریخ هنر جهان، به‌ترتیب زمان پیدایش، می‌پردازیم.

هنر پیش از تاریخ؛ شیوه‌ی بیان هنری پیش از پیدایش تمدن‌ها

حدود ۲۳ هزار سال قبل از میلاد، تقریباً هم‌زمان با آخرین پیش‌روی و پس‌روی یخچال‌های بزرگ طبیعی، دوران دیرینه‌سنگی آغاز شد و انسان شکارچی به‌دلیل شرایط سخت و غیرقابل پیش‌بینی آب‌وهوایی، به غارها پناه برد. فعل و انفعالات معنوی و قوای تخیل ما به اتکای بازشناسی و ساختن تصویرها و نمادها نقش خود را اجرا می‌کنند و ما دنیای اطراف خود را بیشتر به اتکای بازنمایی‌های آشنا برای زمان و مکان خود می‌بینیم و درک می‌کنیم. آثار هنری این دوره شامل اشیای کوچک تزئینی ساخته‌شده با مواد سنگی و استخوانی و حکاکی‌ها و نقاشی‌هایی از حیوانات در اعماق غارها می‌شود. نقاشی‌های غارهای لاسکو در فرانسه، از شگفت‌انگیزترین هنرهای دوران پیش از تاریخ به‌شمار می‌روند.

نمایی از نقاشی‌های دیواری غار لاسکو، فرانسه

‌در ادامه، دوران میانه‌سنگی با پایان‌گرفتن عصر یخ و برون‌آمدن انسان از غار و ایجاد زیست‌گاه‌های دائمی در کنار رودها و سواحل دریاچه‌ها شروع شد. در این دوران، علاوه‌بر نقاشی‌هایی با موضوع شکار، جنگ، رقص‌های جادویی و حرکات حیوانات در اعماق غارها و لبه‌ی صخره‌ها، تمایل و توجه جدید به موضوعات انسانی و تأکید بر تسلط انسان بر حیوان به چشم می‌آید.

پیشرفت ذهنی انسان در دوران نوسنگی، با اختراع کشاورزی، اهلی‌کردن برخی حیوانات وحشی و آغاز شهرنشینی، بر محیط طبیعی خویش تسلط یافت. در اواخر ۱۱۵۰ سال پیش از میلاد، انسان به خط و اسلوب‌های اندازه‌گیری دست یافته بود و هم‌چنین ایجاد رسوم جدید مذهبی و مشخص‌کردن مکان‌های مقدس و مقبره‌ها با سنگ رواج پیدا کرد.

هنر باستانی و تمدن‌های کهن

شامل هنرهای باستانی در سرزمین‌های شناخته‌شده و غالباً شامل موارد زیر است:

هنر بین‌النهرین

هنر بین‌النهرین که در مهد تمدن، بین رودهای دجله و فرات واقع شده است، نشانگر یکی از اولین و مهم‌ترین پیشرفت‌ها در بیان هنری بشر است. هنر بین‌النهرین که در حدود ۳۵۰۰ سال پیش از میلاد ظهور کرد و برای چندین هزارسال دوران شکوفایی خود را می‌گذراند، طیف متنوعی از اشکال هنری از جمله مجسمه‌سازی، نقش برجسته، سفالگری و معماری را دربرمی‌گیرد. هنر بین‌النهرین که با نمایش یادبودها و شیوه‌ی اغلب نمادینش شناخته می‌شود، تاریخ غنی فرهنگی، مذهبی و سیاسی منطقه را منعکس می‌کند.

هنر مصر باستان

مقدمات شکل‌گیری این هنر از هزاره‌‌ی چهارم قبل از میلاد آغاز شد و دوران اوج آن مقارن با اتحاد مصر علیا و سفلی بود. هنر مصر باستان را به‌لحاظ تاریخی و در ارتباط با دودمان فراعنه به چندین دوره تقسیم می‌کنند: سلسله‌های اولیه، پادشاهی کهن، دوره‌ی بینابینی اول؛ پادشاهی میانه، دوره‌ی بینابینی دوم؛ پادشاهی جدید و واپسین دوره. از نظر مصریان، هنرمند نه فردی خلاق و مستقل، بلکه صنعت‌گری کارآزموده بوده که لزوماً همراه یک گروه کار می‌کند. ولی آن‌ها برای بازنمایی چیزها معنای خاصی قائل بودند و برای درک هنرشان باید با اصول بنیادی و هدف نهفته در آن آشنا شویم.

در باور مصریان، جادو نیرویی بنیادی بود و بازآفرینی موجودات، اعمال و موقعیت‌ها امکان‌پذیر بود و به این طریق ادامه‌ی حیات میسر می‌شد. آنان با ساختن مجسمه یا تصویری از یک فرعون، قالبی برای سکونت «کا» یا روح او در دنیای پس از مرگ تدارک می‌دیدند. هنرمند مصری می‌کوشید از بازنمایی موضوعات ناخوشایند دوری کند و اشیا را نه بر اساس دریاقت‌های بصری متغیر، بلکه بدان صورت که واقعی و ثابت فرض می‌شد، مجسم می‌کرد.

از سلسله‌ی هجدهم به بعد، نقاشی اعتباری خاص یافت و نه فقط مقبره‌ها، بلکه تابوت‌ها، وسایل منزل و طومارهای پاپیروسی را با نقاشی می‌آراستند. آماده‌سازی زمینه، اولین مرحله نقاشی مصری بود و برای نقاشی نیز از نوعی رنگ لعابی استفاده می‌شد. در این نقاشی‌ها پیکر اشخاص مهم از زوایای مختلف مجسم می‌شود: سر در نمای نیم‌رخ، شانه‌ها از دید روبه‌رو، سینه از دید جانبی، کمر و کفل در نمای سه‌رخ و پاها از دید جانبی. مجسمه‌ساز مصری نیز از تجسم بیماری و پیری می‌پرهیزد و مردان را با نیرو و اطمینان جسمانی و زنان را با شادابی و لطافت جوانی نشان می‌دهد. گرایش به نمایش کیفیت‌های اساسی، نخستین گام به‌سوی ساده‌کردن شکل در هنر مصری است.

تاریخ-هنر-مصر-باستانتندیس ملکه نفریتی | قسمتی از کتاب مرگ هونفر

هنر ایران باستان

عنوان «هنر ایرانی» آثار متنوعی را دربرمی‌گیرد که از دوران‌های پیشاتاریخی تا سده‌های اخیر در محدوده‌ی این سرزمین پهناور آفریده شده‌اند. ایران، که یکی از باستانی‌ترین و غنی‌ترین تاریخ‌چه‌های هنری در جهان را دارد، از زمان تمدن‌های باستانی مانند هخامنشیان، سلوکیان، پارتیان، ساسانیان، تمدن اسلامی و تمدن ایرانی-اسلامی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین جاذبه‌های فرهنگی و هنری جهان شناخته شده است. هنر ایران تأثیرات عمده‌ای را بر روی هنرهای منطقه‌ای مانند هنرهای خاورمیانه و آسیای مرکزی داشت.

آثار برجسته‌ی معماری ایران همچون پاسارگاد، مسجد جامع اصفهان و تخت جمشید، از شاهکارهای جهانی به‌شمار می‌آیند. هم‌چنین هنر ایران در زمینه‌های دیگر مثل هنرهای دستی (گلدوزی، گلیم‌بافی، قالیبافی و سفالگری) و نقاشی نیز با تکنیک‌ها و سبک‌های خاصی مانند منظره‌نگاری، نقاشی دیواری و نقاشی مینیاتور به توسعه رسیده است.

جهت مطالعه‌ی غنی‌تر درباره‌ی تاریخ هنر ایران، می‌توانید به صفحه‌ی «تاریخ هنر ایران» و مقالات قرارداده‌شده در این صفحه و هم‌چنین، سلسله «درس‌گفتارهای تاریخ هنر ایران» به قلم آریاسپ دادبه مراجعه نمایید.

تاریخ-هنر-ایران-باستان-هخامنشیاندیوارنگاره‌ی هخامنشی | مجسمه‌ای از جیرفت | نگارگری ایرانی‌

هنر هند باستان

هنر در شبه قاره‌ی هند اساساً به نظام‌های مذهبی برهمایی یا هندو، بودایی، جین و انواع کیش‌های طبیعت‌پرستی اختصاص داشت و پایه‌ی این هنر بر بیان اصول سنتی متبلور در این اعتقادات و نه آفرینش اختیاری زیبایی برای زیبایی، استوار بود. زیبایی و پویایی مجسمه‌ها و نقاشی‌های هندی نیز از کوشش مؤثر هنرمند برای تحقق این نیت معنوی حاصل آمده و نه عمل آگاهانه‌ی او برای ساختن یک اثر هنری. درخشان‌ترین دوره‌های تاریخ هنر هند مشتمل‌اند بر: مئوریا، سونگا-آندره، کوشان، گوپتا، پالا-سنا، پالاوا و چلا، اما علاوه‌بر این‌ها، آثار به‌جامانده از تمدن دره‌ی سند و نقاشی‌های متأخر قرون وسطای متأخر نیز از میراث هنری این سرزمین به‌شمار می‌آیند.

تاریخ-هنر-هند-باستانمجسمه‌ی شیوا (خدای رقص) | نمونه‌ای از نقاشی‌های چیتراسوترا | تندیس بودا

هنر چین باستان

کهن‌ترین سفالینه‌های کشف‌شده در چین به چهار هزار سال پیش تعلق دارند و نخستین مجسمه‌ها و آثار مفرغی به زمانی پیش از سه هزار سال قبل مربوط می‌شوند. هنر نقاشی نیز به مدت دو هزار سال بدون وقفه در چین ادامه داشت. با این‌که چینی‌ها مدام تحت تأثیر بیگانگان و مهاجمان قرار می‌گرفتند، هرگز خصلت ویژه‌ی فرهنگ خود را از دست ندادند و بر هنر سرزمین‌های مجاور مانند ژاپن، کره، منچوری و تبت و حتی جهان اسلام و اروپای باختری نیز اثر گذاشتند. مهارت فنی چینیان در ابداع ظروف چینی، ساخت ابریشم و باسمه‌کاری با لوحه‌ی چوبین قابل مشاهده است.

تاریخ-هنر-چین-باستاننمونه‌ای از هنر نقاشی چین باستان

هنر یونان باستان

انسان، طبیعت و عقل عناصر اصلی بینش یونانی و آرمان‌گرایی دقیق و منظم شاخص‌ترین ویژگی هنر یونان است. یونانیان نخستین هنر بزرگ طبیعت‌گرا در تاریخ را عرضه کردند و به همین دلیل اکثر هنرمندان نوگرا و منتقدان هنری قرن بیستم، از میراث هنر یونانی، بهره بردند. تاریخ هنر یونان را به چهار دوره‌ی هندسی، آرکاییک، کلاسیک و هلنیستی تقسیم‌بندی می‌کنند.

مواد اصلی پیکره‌سازی یونانی، مفرغ و مرمر بود و مواد دیگری مانند سنگ آهکی و گل پخته، اهمیت کمتری داشتند. برخی از تندیس‌های معابد نیز با گچ و طلا ساخته می‌شدند. مجسمه‌سازان سده‌ی پنجم، با درکی عمیق‌تر از کالبدشناسی انسان، تا مراحل تکمیل جزئیات و حرکات متنوع بدن پیش رفتند و تلاش کردند حالت خاصی از آرامش را به تصویر کشند. نقاشان یونانی هم مثل مجسمه‌سازان، با مسائل بازنمایی طبیعت‌گرایانه درگیر بودند و به نتایجی مهم در زمینه‌ی کالبدشناسی، برجسته‌نمایی و نمایش فضای سه‌بعدی رسیدند که بعدها توسط رومیان کامل‌تر شد.

تاریخ-هنر-یونان-باستانمجسمه‌ی هلنیستی زن | دیوارنگاره‌های فرسک یونانی | کوزه‌ی تراکوتا یونایی

هنر روم باستان

معمولا روم باستان را از لحاظ تاریخی به سه دوره تقسیم می‌کنند: پادشاهی، جمهوری، امپراطوری. شاید نتوان مردم رم را آفریننده‌ی هنری خاص و متمایز دانست ولی می‌توان پذیرفت که آنان در مقام حامیان هنر، بنابر سلیقه و خواسته‌ی خودشان، هنرمندان یونانی را به خدمت گرفتند و به کارشان جهت دادند. اشتیاق آنان در تقلید و تکثیر هنر یونانی به این دلیل بود که این هنر را شایسته‌ی تحسین و مناسب برای تزیین می‌دانستند.

در هنر رومی، انسان چون رهبر سیاسی، خادم دولت و عضو وفادار به طبقه یا شغل معین تلقی می‌شد. واقع‌نمایی در تک‌چهره، بارزترین دستاورد رومیان در مجسمه‌سازی به حساب می‌آید و در نقش‌برجسته نیز، اصل «روایت پیوسته» را رعایت می‌کردند. به این معنا که صحنه‌های متوالی رویدادی تاریخی مثل پیروزی در جنگ را به‌دنبال یکدیگر، بر افریز یا ستون بلند نقش می‌کردند.

تاریخ-هنر-روم-باستاننقش‌برجسته‌ی طاق سپتیموس سوروس | نیم‌تنه‌ی مرمر یک مرد‌

هنر آمریکای پیشاکلومبی 

هنرپیشاکلومبی، اصطلاحی است کلی درباره‌ی هنر بومیان آمریکای مرکزی و آمریکای جنوبی قبل از تسلط اروپاییان. آثار آن‌ها عموماً با باورها و آیین‌های مذهبی‌شان ارتباط داشته است و در استفاده از موادی مانند سنگ آهک، سنگ سماق، یشم سبز، استخوان، صدف و پشم، مهارت خاصی از خودشان نشان دادند. چکیده‌نگاری با استفاده از خطوط منحنی، کثرت نقوش، رنگ‌های تند و صور عجیب حیوانی از مشخصات اساسی هنر پیشاکلومبی به‌شمار می‌آید.

تاریخ هنر غرب؛ شیوه‌های بیان هنری پس از تولد مسیح

در سده‌ی سیزدهم، حتی در درون کلیسا، کنجکاوی تازه‌ای نسبت به محیط طبیعی انسان پدید آمده بود. گذشته از این، پاره‌ای از پیشرفت‌های فنی، بشر را در رسیدن به هدف‌هایی بس ناشناخته برای جهان باستان، هدایت می‌کرد. ابزار و امکانات نوین تسلط انسان بر محیط اطرافش را افزایش می‌داد و وجود شهرهای رشدیابنده، انگیزه‌ای برای گسترش دادوستد و صنعت بود. بیشتر شهرهای بزرگ و پررونق قاره‌ی اروپا در سده‌ی دوازدهم ساخته یا بازسازی شدند. شهر فلورانس یا مادر شهرهای امروزی، پایه‌های رفاهش را پیش از این تاریخ نهاده بود و امکانات مادی و معنوی لازم را برای هدایت اروپا به سوی عصر آفرینش‌گر و سراسر از کشفیات رنسانس را در اختیار داشت.

قرون وسطی، هنر صدر مسیحیت و بیزانس

ساخت کلیسا در این دوره به‌منظور برآورده‌کردن نیازهای مسیحیان برای برگزاری مراسم دینی آغاز، و همچنین برنامه‌های گسترده‌ی تزیین کلیساها ضرورت یافت. صدها مترمربع دیوار در ده‌ها کلیسای نوساز، برای تبلیغ تمام جنبه‌های متنوع دین جدید، روایت‌های نقلی، آموزش و تذهیب معتقدان، با سبک و نمایی آراسته می‌شد که این پیام را به بهترین شکل به مردم برساند. با گذر زمان، نوعی تفسیر نمادین از واقعیت نیز مورد توجه قرار گرفت و سبک ساده‌، تزیینی و تقریباٌ انتزاعی بیزانس، که در آثاری از هنرمندان خاور نزدیک ریشه داشت، بر هنر مسیحی چیره شد و در برابر طبیعت‌گرایی هنر یونانی-رومی، به چکیده‌نگاری روی آورد.

هنر رمانسک و گوتیک

رمانسک، عنوان سبک معماری و سایر هنرهای اروپای باختری در سده‌های یازدهم و دوازدهم بود که از عناصر رومی‌وار الهام می‌گرفت و نخستین معماری حقیقی متعلق به قرون وسطی، به‌شمار می‌رود. گوتیک نیز، سبک معماری و هنر اروپا در سده‌های دوازدهم تا شانزدهم، که از فرانسه آغاز شد. عناصر عمودی، بلندی ساختمان، قوس تیزه‌دار، پشتبند معلق و پنجره‌های شیشه‌ای از جزئیات بارزی هستند که معماری گوتیک را از معماری جسیم و وزین پیشین (هنر رومی) متمایز می‌کنند.

رنسانس، تولدی دوباره

دوره‌ی رنسانس، در اروپا از سده‌ی چهاردهم تا هفدهم میلادی، به عنوان یکی از دوره‌های مهم در تاریخ هنر جهان شناخته می‌شود که به سه مرحله‌ی آغازین، پیشین و پسین تقسیم‌بندی می‌شود. از عوامل مهم پیدایش و پیشرفت رنسانس می‌توان به تضعیف قیود فئودالی، توسعه‌ی تجارت بین‌المللی، انباشت سرمایه در بانک و خزانه و کیش شخصیت برخی حاکمان از اشاره کرد.

اهمیت روزافزون نظم دنیوی در فرهنگ اروپایی، بازتاب نقش حامیان اشراف‌منشی چون لرنتو د مدیچی بود. با این حال، هنرپروری دستگاه کلیسا و بلندپروازی پاپ‌ها، نه فقط سیمای شهر رم، بلکه مسیر هنری اروپا را متحول کرد. هنرمند نیز موقعیت اجتماعی تازه‌ای به‌دست آورد و به‌جای صنعتگری ماهر، به‌عنوان انسانی والا و برخوردار از موهبت نبوغ، ستایش می‌شد. رنسانس اعتقاد جدید به توانایی انسان را آشکار ساخت و علاوه‌بر ستایش الهام هنری، مفهوم انسان «جامع» یا «نابغه» به معنای چیره‌دست در همه‌ی هنرها چه آثار کلاسیک و چه علم و مهندسی، را ارزشمند دانست.

تاریخ-هنر-رنسانس-ایتالیا-یان-وان-آیک-لئوناردو-داوینچی-شام-آخرجوانی آرنولفینی و همسرش، یان وان آیک، رنسانس اروپای شمالی، انگلستان | شام آخر، لئوناردو داوینچی، رنسانس ایتالیا

هنر باروک و روکوکو

دوره‌ی باروک از قرن ۱۷ تا ۱۸ میلادی در اروپا و آمریکای لاتین رواج داشت. این دوره با نمایش قدرت، تجمل و جزئیات غنی، تناقضات و روحیات عمیق در هنر معروف شد و هنرمندانی همچون کاراواجو، رامبرانت در این دوره فعالیت داشتند. اثر هنری باروک نه تنها از وحدت صوری برخوردار است؛ بلکه همچون یک اثر تئاتری با حضور مخاطب کامل می‌شود. بازنمایی باروک با مشاهده‌ی طبیعت و وفاداری به واقعیت همراه است و از محاسبه‌ی روشنایی و تاریکی، پر و خالی، عناصر مورب و منحنی و نقض قوائد ژرف‌نمایی حاصل می‌شد و آن را از روش خط‌پردازانه‌ی روکوکو متمایز می‌کرد. روکوکو، اصولاً سبکی مختص فضای داخلی است و نقاشی، پیکرتراشی و معماری در اینجا به‌صورت یک مجموعه درمی‌آیند. پیچک‌های پر انحنا و گل و گیاهان با شکل‌های صدف‌گونه‌ی درهم می‌آمیزند و منظره‌ای از طبیعت آزاد و رشدیابنده پدید می‌آورند.

دوران نوین، هنر مدرن و معاصر

دوره‌ی مدرن و معاصر هنر شامل جریان‌ها و سبک‌های مختلفی است که در از نیمه‌ی دوم قرن هجدهم تا به امروز، ظهور یافتند. این دوره با تغییرات اجتماعی، فرهنگی و تکنولوژیک همراه بوده و هنرمندان به روش‌ها و فرم‌های جدیدی پرداختند. نمونه‌هایی از این جریان‌ها شامل موارد زیر است:

  • نئوکلاسیسیسم: رهبران این جنبش این نظریه را پیش نهادند که هنرمند راستین باید برپایه‌ی شناخت آثار کلاسیک یونانی، نه فقط والاترین زیبایی طبیعت، بلکه زیبایی‌های مثالی آن را که به‌قول افلاطون در فکر و عقل وجود دارد، در اثر خود نشان دهند.
  • رومانتیسیسم: جنبشی همزمان با اولین انقلاب‌های اجتماعی و سیاسی عصر جدید، که دوران اوج آن از ۱۷۹۰ تا ۱۸۴۰ بود. مضمون‌های شاخص این آثار هنری این دوره عبارت‌اند از: عشق به منظره‌های بکر طبیعی و امور رمزآلود و غریب در هر هیئت و ظاهری، غم غربت درباره‌ی دوران گذشته، اشتیاق به نیروهای لگام‌گسیخته و میل به آزادی.
  • رئالیسم: رئالیسم مفهمومی متضاد با آرمان‌گرایی، انتزاع‌گرایی، چکیده‌نگاری و رومانتیسیسم است. رئالیسم را در آثاری می‌توان بازشناخت که در آن، هنرمند از سطح ظواهر عینی فراتر رفته، حقایقی از روابط گوناگون و پویای انسان‌ها با یکدیگر و محیطشان را بیان می‌کند و به‌طور کلی با مسئله‌ی «انسان چیست و چه می‌تواند بشود؟» درگیر می‌شوند.
  • امپرسیونیسم: مهم‌ترین پدیده‌ی هنر اروپایی قرن نوزدهم و نخستین جنبش هنر مدرن، بازنمایی طبیعت را به هنری بدل نمود که در آن نقاش می‌کوشید تصویر منعکس‌شده بر روی شبکیه‌ی چشم را از نو بسازد و معادل کیفیت زنده را به کمک رنگ‌ها بیافریند.
  • کوبیسم: جنبش هنری که به سبب نوآوری در شیوه‌ی دیدن، انقلابی‌ترین سبک هنری قرن بیستم به‌شمار می‌آید. کوبیست‌ها با تدوین یک نظام عقلانی، مفهوم نسبت به واقعیت، به‌هم بافتگی پدیده‌ها و تأثیر متقابل وجوه هستی را تحقق بخشند.
  • دادائیسم: جنبشی اعتراضی که در زوریخ توسط چند نقاش و شاعر آغاز شد. جنبشی علیه همه‌ی نهادها و ارزش‌های مرسوم که حتی خود هنر را نیز به تمسخر می‌گرفت. دادائیسم برخی ابتکارات فنی مانند فتومونتاژ و تأکید بر تصادف در روند خلق اثر را به هنر مدرن عرضه کرد.
  • سوررئالیسم: اوج این جنبش در دهه‌ی ۱۹۳۰ بود. نقاشان سورئالیست قصد تلفیق امور معقول و غیرمعقول را داشتند و به‌منظور آفریدن یک واقعیت جدید، از حالت‌های رویازدگی، جلوه‌های تصادفی و عوامل تداعی‌کننده بهره می‌گرفتند.
  • اکسپرسیونیسم: این جنبش از فرانسه آغاز شد و و همزمان در دیگر کشورهای اروپایی نیز گسترش یافت و پس از جنگ جهانی اول، گرایش رایج در آلمان بود. هنرمند اکسپرسیونیست، برای انتقال مستقیم احساس خویش، به‌جای آن‌که از اصول تعادل طرح و مفاهیم سنتی زیبایی پیروی کند، از اغراق در صور طبیعی و توجه به امکانات بیانی خط، شکل و رنگ استفاده می‌کرد.
  • هنر انتزاعی: شیوه‌ی افراطی هنر قرن بیستم که دربرابر سنت طبیعت‌گرایی به پا خواست. هنر انتزاعی دو گرایش را دربرمی‌گیرد: تبدیل ظواهر طبیعی به صور ساده شده و ساختن اثر هنری با عناصر نا-شبیه‌ساز به این معنی که اثر هنری، عاری از هرگونه شباهت و بدون موضوع مشخص است.
  • پاپ آرت: از جنبش‌های هنری دهه‌ی ۱۹۶۰ بود که بر فرهنگ شهری توده‌ی مردم تأکید داشتند و نوعی زیبایی‌شناسی همگانی را در هنر پیش‌نهادند. از این رو، فیلم‌ها، اگهی‌های تبلیغاتی، موسیقی «پاپ»، حروف و علایم متداول، کالاهای روزمره و اشیای مصرفی، ابزار و موضوع این هنر جدید شدند.

برای مطالعه‌ی کامل‌تری از جنبش‌ها و سبک‌های هنری تاریخ هنر جهان، می‌توانید از صفحه‌ی «سبک‌های هنری» دیدن کنید.

منابع تاریخ هنر

تاریخ هنر با شرح احوال و آثار نقاشان و مجسمه‌سازان دوران باستان آغاز شد. قدیمی‌ترین تاریخ هنر موجود را پلینی، محقق رومی، در حدود سال ۷۰ میلادی نوشته است. در واقع، وی در مجموعه‌‌ی ۳۷ جلدی خود با عنوان «تاریخ طبیعی»، فصل‌هایی را به هنر و هنرمندان یونان و روم باستان اختصاص داد. پلینی معتقد بود که تقلید طبیعت در طی چند قرن مراحل تکامل را پیموده و در زمان او به اوج خود رسیده است. در چین باستان نیز نگارش زندگی‌نامه‌ی هنرمندان رواج داشت. گزیه-هه (Xie-He) در رساله‌ای در قرن ششم میلادی، نقاشان چینی را بر اساس میزان تسلط آن‌ها بر «شش قانون نقاشی» رده‌بندی کرد.

در دوران رنسانس ایتالیا، نوشتن درباره‌ی آثار هنری و پرداختن به هنرمندان خالق آثار به‌طور جدی‌تری آغاز شد و جورجو وازاری در کتاب «زندگی‌نامه‌ی هنرمندان» به بررسی روند رشد و البته انحطاط هنر در یونان و روم باستان و سپس تولد دوباره و پیشرفت آن‌ از جوتو تا میکل‌آنژ پرداخت.

معرفی بهترین کتاب‌های تاریخ هنر

از مهم‌ترین و غنی‌ترین کتاب‌های تاریخ هنر که به فارسی ترجمه شده‌اند و جزء منابع اصلی دانشگاهی و کنکور هستند، می‌توان به هنر در گذر زمان اثر هلن گاردنر، تاریخ هنر اثر هورست ولدمار جنسن و تاریخ هنر اثر ارنست گامبریج اشاره کرد. تاریخ هنر گامبریج یکی از معروف‌ترین و پرطرفدارترین کتاب‌های تاریخ هنر است که در بررسی نخستین نقاشی‌های غاری تا آثار معاصر جهان، در پنجاه سال گذشته بی‌همتا بوده است و نویسنده مفاهیم پیچیده را به شیوه‌ای ساده و روان انتقال داده است. این اثر، از جامع‌ترین و پرفروش‌ترین منابع تاریخ هنر به‌شمار می‌آید که در اکثر دانشگاه‌های جهان تدریس می‌شود در حالی که جنسن در اثر خود، علاوه بر ارائه‌ی سیر تاریخی هنر، از مطالب طبقه‌بندی‌شده و تحلیل‌های شخصی آثار استفاده می‌کند. هلن گاردنر نیز، با درنظر گرفتن شرایط هنرمندان در زمان خلق آثار اعم از مذهب، اجتماع، اقتصاد و غیره، به‌شکل داستانی‌تری، تاریخ هنر جهان را بازگو می‌کند.

از جمله کتاب‌های پرطرفدار تاریخ هنر که به‌شکل خاص‌تری درباب دوره‌ی مشخصی از تاریخ هنر جهان تألیف شده‌اند، می‌توان «تاریخ هنر مدرن» اثر نوربرت لینتن را نام برد که با بررسی تاریخی و اجتماعی، به دوره‌های هنر مدرن می‌پردازد. کتاب «هنر رنسانس» از جرالدین جانسون مشخصاً دوران رنسانس و شروع آن متأثر از مذهب و مسیرش به‌سوی انسانی‌شدن را مورد بررسی قرار می‌دهد.

مقالات مرتبط با تاریخ هنر در حرفه: هنرمند

مقالات تاریخ هنر، به عنوان یکی از منابع مهم در این حوزه، بررسی‌ها، تحلیل‌ها و تفسیرهای مختلف درباره‌ی هنر و تاریخچه‌ی آن ارائه می‌دهند. این مقالات توسط پژوهش‌گران، تاریخ‌نگاران، نقادان و هنرمندان مختلف نوشته شده و می‌توانند در موضوعات گوناگونی از جمله دوره‌های زمانی، جنبه‌های خاص هنر یا هنرمندان برجسته متمرکز شوند.

در این قسمت لیست کوتاهی از مقالات برجسته‌ی حرفه: هنرمند درباب تاریخ هنر، گردآوری شده است:

اطلاعات و آمار عددی تاریخ هنر جهان

جدول زیر بر طبق تقسیم تاریخی هلن گاردنر در کتاب «هنر در گذر زمان» جمع‌آوری شده که تمامی دوره‌های تاریخ هنر جهان به‌ترتیب قرار داده شده است.

موقعیت تاریخیرویداد
۳۲۰۰۰ پ.مدیرینه‌سنگی علیا
۸۰۰۰ – ۶۰۰۰ پ.ممیانه‌سنگی (پیدایش کشاورزی، اهلی‌کردن جانوران)
۶۰۰۰ – ۳۵۰۰ پ.منوسنگی
۳۰۰۰ – ۲۵۰۰ پ.مپیدایش سلسله‌ها، شهرهای مستقل
۲۵۰۰ – ۵۳۸ پ.مهنر بین‌النهرین
۴۰۰۰ – ۳۳۲ پ.مهنر مصر باستان
۱۲۰۰ – ۳۰ پ.مهنر یونان باستان
۷۵۴ پ.م – ۵۰۰ میلادیهنر روم باستان
۵۰۰ – ۱۰۰۰ میلادیهنر صدر مسیحیت
۱۰۰۰ – ۱۱۵۰ میلادیهنر رمانسک
۱۱۴۰ – ۱۵۰۰ میلادیهنر گوتیک
۱۴۰۰ – ۱۶۰۰ میلادیدوران رنسانس
۱۶۰۰ – ۱۷۵۰ میلادیهنر باروک
۱۶۹۹ – ۱۷۸۰ میلادیهنر روکوکو
۱۷۶۰ – ۱۸۳۰ میلادیهنر نئوکلاسیک (آغاز دوران نوین هنر غرب)
۱۸۰۰ – ۱۸۵۰ میلادیهنر رومانتیک
۱۸۴۰ – ۱۸۷۰ میلادیهنر رئالیسم
۱۸۹۰ – ۱۹۱۰ میلادیآرت دکو
۱۸۷۰ – ۱۹۰۰ میلادیامپرسیونیسم (آغاز هنر مدرن)
۱۸۸۰ – ۱۹۲۰ میلادیپساامپرسیونیسم
۱۸۸۰ – ۱۹۱۰ میلادیسمبولیسم
۱۹۰۵ – ۱۹۰۸ میلادیفوویسم
۱۹۰۵ – ۱۹۲۵ میلادیاکسپرسیونیسم
۱۹۰۸ – ۱۹۲۰ میلادیکوبیسم
۱۹۰۹ – ۱۹۱۸ میلادیفوتوریسم
پس از ۱۹۱۰ میلادیهنر انتزاعی
۱۹۱۲ – ۱۹۲۳ میلادیدادائیسم
۱۹۲۰ – ۱۹۴۵ میلادیسوررئالیسم
۱۹۴۰ – ۱۹۵۰ میلادیاکسپرسیونیسم انتزاعی
۱۹۵۰ – ۱۹۶۰ میلادیپاپ آرت

فرم و لیست دیدگاه

ارسال دیدگاه

۹۶ دیدگاه‌

  • نازی

    هنر روکوکو به عنوان یک پاسخ به سخت‌گیری و سادگی هنر باروک ظاهر میشه و بیشتر در معماری، نقاشی، موسیقی و صنایع دستی دیده می‌شد . نمونه‌هایی از هنر روکوکو مثل آثار نقاشان مانند واتو، فراچه، و بوشرو می‌باشد. با این حال، هر دو دوره هنری باروک و روکوکو به عنوان دوره‌های فرعی و تجدید نظر در هنر باروک شناخته می‌شوند و همچنین تأثیرات زیادی بر هنر و فرهنگ بعدی داشته‌اند.

    پاسخ
  • نیکا

    هنر باروک و روکوکو دو دوره هنری مهم در تاریخ هنر بودن که عنوان دوره‌هایی از تجدید نظر در هنر باروک شناخته می‌شوند به جلب توجه و استفاده از رنگ‌های زنده و پرجنب وجوش معروف است. نمونه‌هایی از هنر باروک شامل نقاشی‌های کاراواژیو، روبنس و رمبرانت می‌باشد. که این موضوع منو بیشتر شیفته این دوره کرده

    پاسخ
  • صنم عابدی

    در نهایت چه فایده داره وقتی تاریخ هنر رو بخونیم اما کوچکترین بو و مزه ای رو ازش نچشیم در تجربه هنر امروز. من فقط و فقط با خوندن تاریخ هنر به این نتیجه میرسم که مسیری که هنر از دیرباز تا به امروز طی کرده نوعی زوال و از بین رفتگی در اثر فاصله ایه که در گذر زمان از خلوص خودش گرفته و تبدیل شده به بستری برای معنا بخشیدن به چیزهای بیخود و دور از ارزش.

    پاسخ
  • امین

    تاریخ از این جهت مهم است، که با مطالعه آن می توانیم زمان حال را بهتر درک کنیم و با بینشی عمیق تر به اطرافمان بنگریم. زندگی یا بهتر بگویم که هنر و بخصوص هنر مدرن به یکباره از خلاء به وجود نیامد بلکه بر پشته ای از تجارب گذشته استوار است. اینو گفتم چون برای خیلیا سوال پیش میاد که چرا تاریخ هنر مهمه

    پاسخ
  • سمیرا

    سبک رئالیست‌ها موضوعات و موقعیت‌های روزمره در محیط‌های معاصر به تصویر می‌کشیدند و سعی می‌کنند افراد از همه طبقات اجتماعی را به روشی مشابه به تصویر بکشند. از پالت‌های تیره رنگ زمین برای نادیده گرفتن زیبایی و ایده‌آل سازی که معمولاً در هنر یافت می‌شد، استفاده شد. درکل سبک رئالیست یکی از بهترین سبک ها چه در فیلم چه نقاشی و چه در هر زمینه ای مهم و اساسیت

    پاسخ
سبد خرید۰ محصول