اشرفالبلاد
مادر شاه عباس کبیر، خیرالنساء بیگم اشرف الملوک، متولد اشرف (بهشهر) در طبرستان/تبرستان (مازندران) بود.
شاه عباس پس از به سلطنت رسیدن با پایان دادن به نظام ملوکاطوایفی در تبرستان مستقیماً حکمرانی تبرستان را هم عهدهدار شد، نام بهشهر امروزی را به احترام مادرش از «خرگوران» به «اشرف» تغییر داد و تا انتهای دورهی قاجار این شهر «اشرفالبلاد» نامیده میشد. شاه عباس کبیر بسیاری از شهرهای آن منطقه را رونق داد و شهر اشرف را پایتخت تفریحی تابستانی خود برشمرد.
تعدادی از کاخها و عمارتهای دورهی صفوی در اشرف واقع بوده که بخشی از آنها هنوز هم هست.
مجموعهی باغ شاه اشرف یا چهلستون به دستور شاه عباس اول بنا شد که مراسم بارعام و تشریفات در این کاخ برگزار میشد. کاخ چهلستون اشرف پس از حملهی محمود افغان دچار آسیب جدی شد و در دورهی نادرشاه افشار مجدداً تجدید بنا صورت گرفت و آنچه امروز در باغ شاه بهشهر با عنوان کاخ شهرداری میبینیم، متعلق به دورهی پهلوی اول است که بر شالودهی بنای نادری ساخته شده است.
پس از انتشار بخشی از آلبومخانهی کاخ گلستان به عکسهایی از عمارت تخریبشدهی چهلستون اشرف دسترسی داریم. آگاهیم که بنای مذکور چهلستون بازسازی شده توسط نادرشاه است و متأثر از چهلستون عصر صفویست.
همینطور اولین عکسهای کاخ صفیآباد که در دوران صفوی ساختمان سکونت شاه بوده است و در ارتفاعی سرسبز بنا شده، با مقایسهی تصویر طراحی کاخ صفیآباد در سفرنامهی شاردن و عکسهای دورهی قاجار و آنچه امروز از کاخ میبینیم درمییابیم که بنا دچار تغییرات زیادی نشده است و تنها یک بازسازی و احیای اساسی را در دورهی پهلوی اول را از سر گذرانده است.
بنای چشمه عمارت نیز بنایی از دوران صفوی است که در آن آب چشمهای در مرکز عمارتْ به آبنماها و حوضهای متعدد هدایت میشد، که این جابجایی آب با تنپوشههایی سفالین صورت میگرفته. در آنچه از تصاویر آلبومخانهی کاخ گلستان پیداست چشمه عمارت دچار ویرانی عظیمی بوده که آنجا نیز در دورهی پهلوی اول مرمت و بازسازی شده است.
محمد زمان
محمد زمان فرزند محمد یوسف قمی در اواخر سلطنت شاه عباس اول چشم به جهان گشود، کودکی و نوجوانیاش در سلطنت شاه صفی گذشت و با آموختن نقاشی از استادان نگارگر کارگاه سلطنتی، در میان نقاشان دورهی شاه عباس دوم حضور داشت. او متمرکز بر شیوهی فرنگیسازی بود و پس از مرگ شاه عباس دوم در دوران سلطنت شاه سلیمان همچنان در نقاشخانهی سلطنتی مشغول به کار بوده و احتمالاً به مقام نقاشباشی دربار نیز ارتقا پیدا کرده بود.
از برخی رقمهای محمد زمان پیداست که او در سفرهای تبرستان از ابواب جمعی شاه و ملازمان او بوده است. همین حضور در سفرهای سلطنتی احتمال مقام نقاشباشیِ دربار بودن او را قوت میبخشد.
پس از شاه عباس کبیر مقصد اصلی و اقامتگاه سفر به تبرستان در میان تمام پادشاهان صفوی «اشرف البلاد» بوده است.
همچنین یکی عوامل مؤثر حضور نقاشان عالیرتبه در سفرهای سلطنتی ثبت تصویر و نقاشی از مقصد سفر بوده، با این اوصاف آگاهیم که محمد زمان نیز در مقاطعی ساکن اشرف بوده است.
امروز با دیدن عکسهای دورهی قاجار از اشرفالبلاد و منظر بکر این تصاویر که قابل مقایسه با وضعیت امروزینشان نیستند؛ همچنین با کنار هم قرار دادن چهلستون اشرف، چشمانداز کاخ صفیآباد، منظرهی چشمه عمارت در دورهی ناصری و برخی از آثار محمد زمان میتوانیم این فرض را در نظر بگیریم که محمد زمان با وفاداری و دخل و تصرفِ توامان؛ به شیوهی فرنگیسازی و لحن نقاشی شخصیاش مستقیماً در اشرف البلادِ مازندران عمارتها و مناظر همانجا را به تصویر کشیده است.
بر اساس آخرین رقمهای محمد زمان او حدود هشتاد سال زیست.
تیرماه ۱۴۰۳
فرم و لیست دیدگاه
۰ دیدگاه
هنوز دیدگاهی وجود ندارد.