عکاسی مستند / Documentary Photography

در سال‌های ابتدایی تاریخ عکاسی فرض بر این بود که تصاویر عکاسی به‌واسطه‌ی ذاتِ مکانیکی دوربین از اعمال ‌سلیقه و گزینش تبعیض‌آمیز چشم و دست انسان به دور هستند. «بودلر علاوه بر پذیرش صحت عکاسی اضافه می‌کند: بدا به حال‌مان! اگر که روزی عکاسی به حوزه‌ی امور نامحسوس و خیالی راه یابد یا مجاز به دخالت در هر چیزی باشد که ارزشش صرفاً به‌این سبب است که انسان چیزی از روح خود را به آن افزوده است.» بعد از اختراع عکاسی بسیاری پذیرفته بودند ماشینِ عکاسی تصویری کامل با دقتِ مادیِ محض از سوژه ارائه می‌کند. و در همین راستا گرایش سده‌ی نوزدهمی به بررسی و ثبت و فهرست‌کردن تجربه‌ی انسانی موجب شده بود که مردم به عکاسی به‌مثابه‌ی روشی برای مستندنگاری طبیعت‌گرایانه نگاه کنند. برای آن‌ها بیش از هر چیزی نمایش ظرفیت عکاسی در به‌تصویردرآوردن واقعیت و آنچه در یک رابطه‌ی فیزیکی و عینی از اشیا استنباط می‌کنیم مدنظر بوده است؛ مستند و واقعی.

الیوت ارویت، خودنگاره، نیویورک، ۱۹۹۸0

مستند «الیوت ارویت؛ سکوت گوش‌نواز است»

ساخت تصویر: مادر و کودک

الیوت ارویت؛ چشم‌چران خوش‌نیت

تصویر-عباس-عطار-در-مستندی-از-مجموعه-کنتاکت-مگنوم‌فوتو

مستند «درباره‌ی عباس عطار؛ از مجموعه‌ی کنتاکت: مگنوم‌فوتو»

ابداع ویوین مایر

مستند «بی‌شمار زندگی ویلیام کلاین»

مستند «زندگی‌های بی‌شمار ویلیام کلاین»

مارتین از عکس‌هایش می‌گوید

مارتین پار از عکس‌هایش می‌گوید

قایقرانان رنگیِ وُلگا مروری بر کارنامه سرگئی پروکودین-گورسکی، عکاس روسیِ اوایل قرن بیستم / سرگئی پروکودین-گورسکی، مطالعه‌ی چهره / بین ۱۹۰۲تا ۱۹۰۸ م.

قایقرانان رنگی وُلگا؛ مروری بر کارنامه سرگئی پروکودین-گورسکی

یک نمایشِ ناگاه! ادوارد فُن در السکن در موزه‌ی ملی آمستردام

پل فیوسکو، مجموعه‌ی «قطار تشییع پیکر آر.اف.کی.»، وداع با بابی، امریکا، 1968 م.

بازبینی کتاب عکس‌ افسانه‌ای اثر پل فیوسکو

پرتره‌ای از پل فیوسکو، مشغول ویرایش عکس‌ها، امریکا.

درباره‌ی پل فیوسکو Paul Fusco (2020 – ۱۹۳۰)

ویدیویی درباره‌ی بروس گیلدِن

اگرچه مورخان و منتقدان بارها توجه‌مان را به دشواری تعریف عکاسی مستند جلب کرده‌اند و گفته‌اند که نمی‌توان سبک یا اسلوبی یگانه یا مجموعه‌ی واحدی از تکنیک‌ها را به این نوع از عکاسی نسبت داد. بااین‌حال می‌توان ویژگی‌های خاصی را که به آن‌ها وحدت می‌بخشد شناسایی کرد که شاید یکی از بارزترینِ آن‌ها مبتنی بر این ادعا باشد که «عکاسی مستند در تمامی اشکال آن مستلزم ثبت عینی و بی‌واسطه‌ی امور واقع است.» در این رویکرد از عکاسی، عکس‌ها در چارچوب نوعی قاعده‌مندی علمی ‌بدون هرگونه مداخله‌ی هنری صورت می‌گرفت تا به‌جای ایجاد جاذبه‌های زیبایی‌شناختی، ایده‌ی اصلی به‌شکلی مستند و واقعی ارائه شود. این عکاسان منحصراً روی شیوه‌هایی کار می‌کردند که مستقیماً با ماهیت خاص عکاسی در ارتباط بود.
در ادامه «پیروان گرایش موسوم به پیکتوریالیسمِ «موج دوم» که آلفرد استیگلیتس یکی از پیشروان آن بود متوجه شده بودند که تعریف هنر تغییر کرده است. «در سال ۱۹۱۶ استیگلیتس به این نتیجه رسید که عکاسی و نقاشی، پیش از آنکه فعالیت‌های مشابهی داشته باشند، نقطه‌ی مقابل یکدیگرند. به‌قول گرینو، او به این باور رسید که کارکرد عکاسی این نیست که لذتی زیباشناختی ببخشد، بلکه این است که حقایقی بصری درباره‌ی جهان به دست دهد.» بنابراین تکنیک‌های پرتکلف و هنری‌مآبانه‌ی چاپ را کنار گذاشتند و موضوعات ادبی اساطیری را وانهادند و درعوض، توجه خود را بیشتر و بیشتر به زندگی مدرن و شهرهای بزرگ معطوف کردند.
همان‌طور که اشاره شد؛ عکاسی مستند مدام با گذر زمان و نگاه ما تغییر کرده و هویت معیّن خود را شاید بتوان گفت از دست داده ‌است. اما چند چیز در این نوع از عکاسی روشن است؛ خواست عکاس، جلب نگاه و آگاهی‌بخشی به بیننده.  گاه عکاس آرزوی رفع معضلات و تغییر شرایط اجتماعی را دارد و این ممکن نیست مگر با مشارکت مای بیننده.
نیتِ عکاس بیرون راندن نگرش انفعالی و جایگزین کردن آن با فاعلی کنشگر است. در عکاسی مستند از این منظر چندان مجالی برای تفسیر باقی نمی‌ماند. تصویر واقعیت را چنان که هست پیش روی ما می‌گذارد. اگر هم جایی برای تفسیر باشد، معمولاً آن را با متن به حداقل می‌رساند. دخل و تصرف در تصویر جایی ندارد. او از جهان واقع، تصویر یا بهتر بگوییم موضوعی را انتخاب می‌کند، و با بُرش و حذف، جهانش را نشان‌مان می‌دهد.
اگر در عکاسی مستند با مجموعه‌ای از تصاویر سروکار داریم تا روایتی را ارزانی‌مان کند، در عکس خبری معمولاً تک عکسی را می‌بینیم که یا در متنی جای گرفته است و یا متنی همراهی‌اش می‌کند. عکاسی خبری تمرکزش بر لحظه است، بر اینجا و اکنون تا در کمترین زمان، خبری را به صراحت منتقل کند. در عکاسی مستند این لحظه کِش می‌آید و صبر و حوصله می‌طلبد، هم از عکاس و هم از ما. عکاسان زیادی هستند که به همین سیاق صبر پیشه کرده‌اند.
از این صبرپیشگان می‌توان به فاضل شیخ و نیوشا توکلیان اشاره کرد که در شماره‌ی ۶۴ حرفه: هنرمند به آن‌ها پرداخته ‌ایم. هر دوی آن‌ها در قالب عکاسی مستند اجتماعی می‌گنجند، هر دو نه تنها عکس و نوشته و کتاب و سخنرانی‌ها و کارگاه‌های آموزشی متعددی را برگزیده‌اند تا شاید نگاه‌مان را به تأمل و تأنی برانگیزند بلکه سعی کرده‌اند فضای میان مای نگرنده و آن‌های نگریسته را کم کنند.

فرم و لیست دیدگاه

ارسال دیدگاه

۰ دیدگاه‌

هنوز دیدگاهی وجود ندارد.

    سبد خرید۰ محصول