کشفی شگفتانگیز در تاریخ معماری ایران؛ دستنوشتهای از معمارباشی قاجار از دل یک زیرزمین سر برآورد
یک دفترچه دستنویس متعلق به «میرزاجعفرخان معمارباشی»، از مشهورترین معماران عصر قاجار، پس از سالها گمنامی در زیرزمین خانهای خانوادگی کشف شد؛ کشفی که برخی پژوهشگران آن را یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ نظریه معماری ایران میدانند.
ماجرا به حدود یک دهه پیش بازمیگردد؛ زمانی که صفا نیازمند، دانشآموخته معماری و نوه میرزا صانعی، در زیرزمین خانه مادرش به دفترچهای قدیمی برخورد. او از همان نگاه نخست دریافت که با متنی معمولی روبهرو نیست. محتوای دفتر درباره هندسه بود و نشانههایی از ارزش تاریخی و علمی آن به چشم میخورد.
با این حال، سالها زمان لازم بود تا اهمیت واقعی این دستنوشته روشن شود. نیازمند سرانجام با باوند بهپور، پژوهشگر شناختهشده رسالات هندسی و معماری ایران، ارتباط برقرار کرد. بررسیهای بهپور نشان داد که این اثر میتواند حلقهای گمشده در تاریخ نظریه معماری ایرانی باشد.
به گفته باوند بهپور، در طول تاریخ ایران تنها چند رساله بنیادین در حوزه هندسه و معماری شناخته شدهاند که با فاصلهای چندصدساله از یکدیگر نگاشته شدهاند. او معتقد است رساله هندسه میرزاجعفرخان معمارباشی، که در آستانه ورود ایران به دوران مدرن نوشته شده، از جهتی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا برخلاف آثار پیشین که عمدتاً به قلم ریاضیدانان و منجمان تدوین شده بودند، این رساله نخستین متن شناختهشده نظریه معماری ایرانی است که توسط یک معمار و برای معماران، مهندسان و بنّایان نوشته شده است.
پس از شناسایی ارزش این سند، صفا نیازمند به توصیه باوند بهپور نسخه دستنویس را به «سیمرغنامه» سپرد؛ گنجینه و موزه آنلاین تاریخ هنر و فرهنگ ایران که به گردآوری، حفظ و انتشار اسناد تاریخی میپردازد. با حمایت «گروه معماران با هم»، از این رساله عکاسی حرفهای انجام شد و نسخهای دیجیتال و باکیفیت از آن در دسترس پژوهشگران و علاقهمندان قرار گرفت.
اکنون این پرسش مطرح است که آیا دستنوشته میرزاجعفرخان معمارباشی همان حلقه مفقودهای است که میتواند بخشی از تاریخ ناشناخته نظریه معماری ایرانی را بازسازی کند؟
تمامی تصاویر این دستنوشته را در سایت سیمرغنامه ببینید.
فرم و لیست دیدگاه
۰ دیدگاه
هنوز دیدگاهی وجود ندارد.