کشفی شگفتانگیز در تاریخ معماری ایران؛ دستنوشتهای از معمارباشی قاجار از دل یک زیرزمین سر برآورد
یک دفترچهی دستنویس ۱۱۱ ساله متعلق به «میرزاجعفرخان معمارباشی»، از مشهورترین معماران عصر قاجار، پس از سالها در زیرزمین خانهای پیدا شد؛ کشفی که برخی پژوهشگران آن را یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ نظریهی معماری ایرانی میدانند.
ماجرا به حدود یک دهه پیش بازمیگردد؛ زمانی که صفا نیازمند، دانشآموختهی معماری و نوهی میرزا صانعی، در زیرزمین خانهی مادرش به دفترچهای قدیمی برخورد. او از همان ابتدا دریافت که با متنی معمولی روبهرو نیست. محتوای دفترچه دربارهی هندسه بود و نشانههایی از ارزش تاریخی و علمی آن به چشم میخورد.
با این حال، سالها زمان لازم بود تا اهمیت واقعی این دستنوشته روشن شود. نیازمند سرانجام با باوند بهپور، پژوهشگر شناختهشدهی رسالات هندسی و معماری ایرانی، آشنا شد. بررسیهای بهپور نشان داد که این اثر میتواند حلقهای گمشده در تاریخ نظریهی معماری ایران باشد.
به گفتهی باوند بهپور، در طول تاریخ ایران چند رسالهی بنیادین در حوزهی هندسه و معماری شناخته شدهاند که با فاصلهای چند صد ساله از یکدیگر نگاشته شدهاند. او معتقد است رسالهی هندسهی میرزا جعفرخان معمارباشی، که در آستانهی ورود ایران به دوران مدرن نوشته شده، از جهاتی اهمیت ویژهای دارد؛ از جمله اینکه برخلاف آثار پیشین که عمدتاً به قلم ریاضیدانان و منجمان تدوین شده بودند، این رساله نخستین متن شناختهشدهی نظریهی معماری ایرانی است که توسط یک معمار، برای معماران، مهندسان و بنّایان نوشته شده است.
پس از شناسایی جایگاه این سند ارزشمند و اهمیت در دسترس بودن آن برای عموم، صفا نیازمند به توصیهی باوند بهپور این دفترچه را به «سیمرغنامه» سپرد؛ سیمرغنامه موزه و گنجینهی آنلاین آثار تاریخ فرهنگ و هنر ایران زمین است. آثاری که در سراسر جهان پراکنده شدهاند و ایرانیان به آنها دسترسی ندارند را گردآوری و طبقهبندی کرده و در دسترس عموم قرار میدهد. در حال حاضر بیش از ۳۰ هزار اثر تاریخ هنر ایران، از ۱۲ موزه و کتابخانهی مهم جهان، در سیمرغنامه گردآوری شدهاست.
با حمایت «گروه معماران با هم»، از این رساله عکاسی حرفهای انجام شد و حالا نسخهی دیجیتال و باکیفیت آن در سیمرغنامه انتشار یافته است.
اکنون با سخاوت و در یک همکاری جمعی؛ صاحب اثر، پژوهشگر، معماران باهم و گروه سیمرغنامه دسترسی به این اثر ارزشمند برای عموم علاقهمندان و طیف گستردهای از و جامعهی تخصصی معماری و مرمت، آزاد و رایگان است.
امروز این پرسش مطرح است که آیا دستنوشتهی میرزا جعفرخان معمارباشی همان حلقهی مفقودهای است که میتواند بخشی از تاریخ ناشناختهی نظریهی معماری ایرانی را بازسازی کند؟
تمامی تصاویر این دستنوشته را در سایت سیمرغنامه ببینید.
فرم و لیست دیدگاه
۰ دیدگاه
هنوز دیدگاهی وجود ندارد.