«پادگان آباد» عنوان مقالهای از محمد قائد در باب تهران و تغییراتش است. قائد با تأکید بر وجه نظامی بودن تهران در ابتدا، نشان میدهد که چه قسمتهایی از این شهر متعلق به قشون نظامی بوده و در گذر زمان در اختیار سایر ارگانها قرار گرفته است. نویسنده به جایگاه تاریخی شهر رجوع میکند و روند شکلگیری شهر نظامی شده را از دوره قاجار مرور میکند.
بسیاری از اراضی شهری تهران که روزگاری اطراف شهر بودهاند و امروز در میان شهر واقع شدهاند. زمینهای نظامی بودهاند که رفتهرفته تغییر کاربری دادهاند. مقاله از این موضوع گریزی به چگونگی شکلگیری شهرهای بزرگ در ایران میزند. اینکه چگونه افراد در دوگانهی نیاز به آرامش زندگی در روستا و مواهب زندگی در کلانشهر قرار گرفتهاند، برای هر یک از طرفین این دوگانه نیازهایی در انسان وجود دارد که نمیتواند از آنها صرف نظر کند.
بخشی از متن:
چه درصدی از سطح شهرهای بزرگ دنيا سربازخانه است؟ تأملی مقايسهای در اين نکته از روی نقشه تقريباً ناممکن است. در نقشههای معمولی که در فروشگاهها يا اينترنت يافت میشود، مراکز نظامی شهرها مشخص نشدهاند. نقشهای که چنين اطلاعاتی داشته باشد مشمول طبقهبندی است و در دسترس همگان قرار نمیگيرد. بگيرد هم به درد مسافر و توريست نمیخورد.
در هر حال، تهران (با «ط») در آغاز، قرارگاه قشون و تجهيزات بود. مکاني در دامنهی البرز با آب گوارا و هوای خوش. چهارراهی، يا شايد پنجراهی، که يک جادهاش به خراسان و شرق و شمال شرق (شاخهی آن به کاشان)، يکی به مازندران، يکی به قزوین و تبریز، و یکی به اصفهان و شیراز میرفت. از خاکستر ويرانههای ری سر بر آورد.
پيشينهی شهر باستاني ری به عهد مادها برمیگردد و داريوش هخامنشی در کتيبهی بيستون از آن ياد کرده است. زماني «مرکز جبال» ناميده میشد که نام بامسمّايی است. فاصلهاش تا شهرِ پرجمعيت و مهم نيشابور ۱۶۰ فرسنگ و تا قزوين ۲۷ فرسنگ بود. ياقوت حموی، جغرافيدان، در حالي که از برابر يورش مغول میگريخت، در قرن هفتم هجری در نوشتههايش به زوال و ويرانی آن اشاره کرده است.
با نابودی ری و میتوان گفت محوشدن آن شهر و نيشابور از نقشهی جغرافيا، مکانی که بعدها کاخ گلستان نام گرفت. در اصل قرارگاه قشون و، به اصطلاح امروزی، دپوی تدارکات نفرات مسلح و مرکز اسبهاي چاپار و ارتباطات حکومتها با ولايات بود. کاروانسراهای تجاری در انتهای شمال غربی کوير قرار داشت. امروز رفتوآمد به کوير جنوب جادهی خراسان، يعني خارجشدن از جادهی آسفالت، با توجه به ترافيک شتر و موتورسيکلت قاچاقچيان، شديداً تحت نظر است.
(نگارنده يک بار با گروهی بازديدکننده اجازه يافت به بازديد از دو کاروانسرای اين سر کوير برود. هوای آن مکان بسيار متفاوت با تهران است. آفتاب جزغالهکنندهی کوير، و به محض اينکه تکه ابری بر سرتان سايه بيندازد، باد سرد و خشک.)
