درباره‌ی منوچهر یکتایی به مناسبت درگذشت او

منوچهر یکتایی، به مناسبت مرگ او، عس از کتاب هنرمندان پیشکسوت manoucher yektai Iranian contemporary art Iranian painting
منوچهر یکتایی

سه‌شنبه‌ ۲۸ آبان‌ماه، منوچهر یکتایی، در سن ۹۸ سالگی درگذشت. متاسفانه خبر درگذشت او به‌ دلیل قطعِ اینترنت و حوادث سیاسی-اجتماعی کشور، با چند روز تأخیر به گوش اهالی فرهنگ و هنر رسید. «حرفه: هنرمند» مرگ این هنرمند نامدار کشورمان را تسلیت می‌گوید.

یکتایی از نسل دوم نقاشان نوگرای ایرانی بود که بیش از هر چیز با ضرب‌قلم‌های قوی، ضربه‌های کاردک، و جرمِ رنگ‌های ضخیم و پرمایه‌‌ای شناخته می‌شود که طبیعت بیجان‌ها، مناظر و فیگورهای تغزلی و زیبای آثار او را در سبکی نیمه‌انتزاعی-نیمه‌فیگوراتیو شکل می‌دهند. در جوانی تحصیل در دانشکده‌ی هنرهای زیبا را نیمه‌کاره رها کرد، و در سال ۱۳۲۳ به امریکا سفر کرد. پس از یک سال به فرانسه رفت و در «مدرسه‌ی عالی هنرهای زیبای بوزار» درس خواند، سپس به نیویورک بازگشت و با مکتب نقاشان اکسپرسیونیسم انتزاعی همراه شد و نقاشی‌هایش در کنار آثار هنرمندانی از جمله دکونینگ، پولاک، بارنت نیومن و فرانس کلاین که از دوستان نزدیک او بودند، به نمایش درآمد. نکته‌ی بااهمیت اینجاست که در نقاشی‌های او ردپای هر سه دوره‌ی زندگی او را می‌توان دید: تغزل و شاعرانگی ایرانی، رنگ‌گرایی و زیباپرستی فرانسوی و در نهایت نقاشی آزاد و کنشی آمریکایی. به این دلیل است که تاماس مک‌اِولی، منتقد و پژوهشگر آمریکایی، نقاشی یکتایی را برآمده از فرهنگی چند رگه توصیف می‌کند. نمایش مکرر آثارش در ایران و تاثیری که بر نقاشان جوان‌تر گذاشت، می‌تواند همچون گواهی بر انس و آشنایی نقاشی‌اش با چشمان مخاطب ایرانی تفسیر شود. با این‌حال «ایرانی» بودن یا انضمامیت آثارش (که خود او قویاً به آن اذعان داشت) به هیچ‌وجه از جنس دغدغه‌های هویتی- ملی هنرمندان هم‌دوره‌ی او در سال‌های دهه‌ی ۴۰ و ۵۰ نبود و در آن زمان از معدود نقاشانی محسوب می‌شد که به نوشته‌ی خیزران اسماعیل‌زاده «خود را از دغدغه، ضرورت یا وسواس ابداع سبک/سنت هنریِ ملی خلاص و حوزه‌ی جست‌وجویشان را به بوم خود و تمرین درون این چهارچوب و استمرار در جزئیاتی کمتر بلندپروازانه و بیشتر نقاشانه خلاصه کرده‌اند.» یکتایی در گفت‌وگویی با آیدین آغداشلو که در سال ۱۳۵۵ صورت گرفته و در شماره‌ی ۱۵ حرفه‌: هنرمند (بهار ۱۳۸۵) بازنشر شده است، درباره‌ی مسائل تکنیکی یا نقاشانه‌ی هنرش به تفصیل سخن می‌گوید. 

در پایین می‌توانید گزیده‌ای از نقاشی‌های منوچهر یکتایی را ببینید و به نشانی اینترنی مقالات مذکور دسترسی پیدا کنید. 

*برای دانلود و مطالعه‌ی مقاله‌ی «تاماس مک‌اِویلی» با عنوان «فرهنگ چند رگه» اینجا را کلیک کنید.

*برای دانلود و مطالعه‌ی گفت‌وگوی آیدین آغداشلو با منوچهر یکتایی با عنوان «تغزلی به اسم نقاشی» اینجا را کلیک کنید؛ و مقاله‌ی خیزران اسماعیل‌زاده با عنوان «جمع سبک شخصی و امر مطبوع در کار چهار نقاش: لیلی متین‌دفتری، منوچهر یکتایی، علی گلستانه و مهدی حسینی» را از اینجا می‌توانید دانلود و مطالعه کنید.

*همچنین در خردادماه ۱۳۹۶، گالری دستان نمایشگاهی با عنوان «منوچهر یکتایی و لیلی متین‌دفتری: یک گفت‌وگوی دیداری» برگزار کرد که در آن آثاری از این دو هنرمند به نمایش گذاشته شده بود. برای خواندن نقدی درباره‌ی این نمایشگاه با عنوان «گل‌های گداخته و صورت‌های صامت» اینجا را کلیک کنید.

گزیده آثار: