کریستو، هنرمندی که ساختمان رایشتاگ را بسته‌بندی کرد، در سن ۸۴ سالگی درگذشت

کریستو (۲۰۲۰-۱۹۳۵)

کریستو، هنرمندی که شهرتش به دلیل بسته‌بندی کردن بناهایی مثل ساختمان رایشتاگ برلین، و همچنین پوشانیدن سواحل و جزیره‌های گوناگون با پارچه است، در سن ۸۴ سالگی درگذشت. این خبر در صفحه‌ی رسمی فیسبوک او تأیید و گفته شده این هنرمند به مرگ طبیعی در خانه‌اش در نیویورک درگذشته است.

او که با نام کامل کریستو ولادیمیروف جاواشُف در بلغارستان به دنیا آمد، در صوفیه تحصیل کرد و سپس در سال ۱۹۵۷ در قطاری که از پراگ به مقصد وین می‌رفت، به سوی غرب عزیمت کرد. کریستو دو سال بعد با زنی فرانسوی به نام ژان-کلود دونات دو گیلِبُن آشنا شد و با او ازدواج کرد، زنی که تا زمان مرگش در سال ۲۰۰۹ شریک هنری او بود.

در سال 1995 کریستو و جین-کلود در اثر خود با عنوان رایشتاگ بسته¬بندی شده، ساختمان پارلمان آلمان در برلین را با پارچه¬ی آلومینیومی پوشاندند. عکس از ولفگانگ وُلتس
در سال ۱۹۹۵ کریستو و ژان-کلود در اثر خود با عنوان رایشتاگ بسته‌بندی شده، ساختمان پارلمان آلمان در برلین را با پارچه‌ی آلومینیومی پوشاندند. عکس از ولفگانگ وُلتس

این زوج هنرمند فعالیت‌شان برای ساخت آثار هنری در ابعاد بسیار بزرگ را در سال ۱۹۶۱ با بسته‌بندی کردن بشکه‌­های نفت در بندر کلن آغاز کردند. بشکه‌های نفت به دلیل ارزان قیمت بودن، شباهت ظاهری­‌شان به مجسمه و همچنین القای دلالت‌­های ضمنی سیاسی­­ که البته همیشه از سوی هنرمند ناچیز شمرده می‌­شد، به یکی از عناصر برجسته‌­ی کار آن­‌ها تبدیل شد. کریستو در سال ۲۰۱۸ در مصاحبه با گاردین چنین گفت: «من چیزهایی می‌­سازم که هیچ کاربردی ندارد-جز آن‌که شاید لذت‌بخش باشد».

یک سال بعد، آن‌ها خیابانی را در پاریس با بشکه‌های نفت مسدود کردند. این اثر که پرده‌ی آهنین (The Iron Curtain) نام داشت، باعث مطرح شدن آن‌ها در دنیای هنر شد، و بعد از آن بود که توانستند آثارشان را در گالری مشهور کاستلی در نیویورک به نمایش بگذارند.

کریستو و همسر و شریک هنری‌اش ژان-کلود، در سال ۲۰۰۷، عکس از استفان جِی بویتانو/لایت‌راکت/گتی ایمجز

این زوج به ساخت آثار در ابعاد بسیار بزرگ که اغلب شامل پوشانیدن یادمان‌های طبیعی با پارچه بود، ادامه دادند، و به جرگه‌ی هنرمندان جنبش «لند آرت» (Land Art) اوائل دهه ۱۹۷۰ امریکا پیوستند که آثار هنری گسترده‌ای در ایالات متحده خلق کردند. در سال ۱۹۶۹، کریستو و ژان-کلود (بر اساس سیاهه‌ای که کریستو بعد از مرگ همسرش از آثارشان ارائه کرد) آغاز به کار روی پروژه‌ی ساحل پوشیده شده کردند. آن‌ها در این پروژه ساحل و صخره‌های «لیتل بِی» (Little Bay) در سیدنی را با پارچه‌ی خاکستری پوشاندند تا بزرگ‌ترین اثر هنری آن زمان را خلق کنند.

آن‌ها در سال ۱۹۷۲ اثر خود با عنوان پرده‌ی دره (The Valley Curtain) را خلق کردند. این اثر شامل ۱۴۰۰۰ متر پرده‌ی نارنجی بود که آن را در میان دره‌ی رایفل گپ (Rifle Gap) در کلرادو آویختند؛ اگرچه درست روز بعد از آن یک طوفان مهیب آن را تخریب کرد. تمام آثار کریستو و ژان-کلود به شکلی طراحی شده بودند که موقتی و غیر ماندگار باشند. «هنرمندان-و در صدر آن‌ها معماران-در جستجوی ماندگاری هستند، اما من نیستم. من می‌خواهم چیزی برجای نگذارم. و این شهامت می‌خواهد.»

هزینه­‌ی کارهای او عمدتاً از طریق فروش طراحی­‌های مقدماتی­‌اش تأمین می‌­شد-او همیشه حمایت مالی از سوی دیگران را رد می‌­کرد. «ما همیشه در مذاکره خوب بوده‌­ایم. و لازم بود که خوب باشیم چرا که در غیر این صورت این پروژه‌­ها محقق نمی‌­شد. به هرحال در متقاعد کردن بانک‌­ها برای تأمین اعتبار­‌ِ لازم برای خلق آثارمان موفق عمل کرده‌ایم.»

کریسو و ژان-کلود پُل «پون نوف» بر فراز رودخانه سن در پاریس را در سال 1985بسته‌بندی کردند. عکس از آی اوبیکیتوس/ آلامی استوک فوتو
کریسو و ژان-کلود پُل «پون نوف» بر فراز رودخانه سن در پاریس را در سال ۱۹۸۵بسته‌بندی کردند. عکس از آی اوبیکیتوس/ آلامی استوک فوتو

جاه‌طلبی‌ها و شهرت کریستو و ژان-کلود تا دهه‌ی ۸۰ آنقدر زیاد شده بود که آن‌ها می‌توانستند پروژه‌هایی همچون احاطه کردن ۱۱ جزیره در بندر بیسکِین (Biscayne Bay) میامی با پارچه‌های پلی پروپیلن شناور به رنگ صورتی روشن، و بسته‌بندی پل «پون نوف» (Pont Neuf) که قدیمی‌ترین پل پاریس بر روی رودخانه‌ی سن است را با مجوز شهردار وقت پاریس، ژاک شیراک، انجام دهند. با این حال، برجسته‌ترین دستاورد این زوج هنری در سال ۱۹۹۵ بود، زمانی که موفق شدند ساختمان رایشتاگ را بسته‌بندی کنند. آن‌ها در فاصله‌ای کمتر از شش سال پس از فرو ریختن دیوار برلین، ساختمان پارلمان آلمان در برلین را با پارچه‌ی آلومینیومی پوشاندند.

کریستو در مصاحبه با گاردین گفت: «این یکی از زیباترین چیزهایی بود که تاکنون دیده‌ام، یکصد صخره‌نورد از دیوار ساختمان رایشتاگ پایین می‌آمدند تا این پرده‌ی بزرگ نقره‌ای را به آرامی بیاویزند. هیچ جرثقیل یا ماشینی درکار نبود، تنها انسان­‌هایی را می‌دیدی که در صحنه‌­ای همچون یک باله‌ی هوایی در حال فرود آمدن بودند. سال ۱۹۹۵ بود و جمعیت زیادی برای تماشا آمده بودند. زمانی که کار تمام شد، مردم نزدیک آمدند تا پارچه را لمس کنند». کریستو که تمایل نداشت ارزش اثرش را پایین بیاورد، با برگزاری کنسرت گروه تری تنورز (the Three Tenors) در مقابل آن مخالفت کرد.

اسکله¬های شناور بر روی دریاچه¬ی ایسئو، نزدیک سولزانو، شمال ایتالیا، در سال 2016. عکس از فیلیپ ونتسیا/ای.پی.اِی
اسکله‌های شناور بر روی دریاچه‌ی ایزئو، نزدیک سولزانو، شمال ایتالیا، در سال ۲۰۱۶٫ عکس از فیلیپ ونتسیا/ای.پی.اِی

دو پروژه­­‌ی بزرگ دیگر آن­‌ها شامل دروازه­‌ها (The Gates)، سازه­‌هایی دروازه­‌مانند با پارچه‌­هایی زعفرانی رنگ از جنس وینیل که در طول سنترال پارک نیویورک برپا شد، و اسکله­‌های شناور (The Floating Piers) در دریاچه‌­ی ایزئو در ایتالیا بود. در تابستان ۲۰۱۸، کریستو چیدمانی شناور متشکل از ۷۵۰۶ بشکه نفت را در دریاچه­‌ی سرپنتاین در هاید پارک لندن درست کرد. این اثر که مستبا (Mastaba) نام داشت مخاطبان خود را مشعوف و حیرت زده کرد. کریستو به گاردین گفته بود «این اثر تا زمانی که از بین برود به همگان متعلق است و برای چند ماه اثری برجسته و شاخص باقی خواهد ماند.»

کریستو در رونمایی اولین اثر فضای باز خود در انگلستان، یک چیدمان با ارتفاع 20 متر بر روی دریاچه¬ی سرپنتین در لندن، در سال 2018، عکس از تیم پی. ویتبی/گتی ایمجز
کریستو در رونمایی اولین اثر فضای باز خود در انگلستان، یک چیدمان با ارتفاع ۲۰ متر بر روی دریاچه‌ی سرپنتاین در لندن، در سال ۲۰۱۸، عکس از تیم پی. ویتبی/گتی ایمجز

این قسمتی از بیانیه‌ای است که دفتر هنرمند منتشر کرده است: «کریستو زندگی‌اش را به کامل‌ترین شکل زیست، حیاتی که نه تنها به رویاپردازی آنچه ناممکن به نظر می‌رسید، بلکه به محقق کردن آن‌ها گذشت. آثار هنری کریستو و ژان-کلود انسان‌ها را در سرتاسر دنیا به واسطه‌ی تجربه‌ای مشترک گرد هم آورد، و آثار آن‌ها در قلب‌ها و خاطره‌ی ما زنده خواهد ماند.»

بسته‌بندی «طاق پیروزی» در پاریس، اثری بود که کریستو و همسرش آرزوی انجام آن را داشتند و طرح آن را پیاده کردند. این اثر در سپتامبر سال آینده و در راستای تحقق آرزوی آن‌ها پس از مرگشان اجرا می‌شود.