50,000 ریال – خرید

73

گفتار پنجم: تکوین اندیشه و فرهنگ ایرانشهری/ آریاسپ دادبه

این درسگفتار که در ادامه‌ی سلسله گفتارهای پیشین درباره‌ی تاریخ هنر و فرهنگ ایران، به سیر تکوین اندیشه و فرهنگ ایرانشهری اختصاص داد. دادبه ابتدا به موضوع جایگاه «میراث فرهنگی» ایران و مصادیق هنری ذیل آن، و ناکارآمدی رویکردها و نظریات متداول و مرسوم تاریخ هنر در فهم موقعیت این میراث هنری می‌پردازد. نگارنده تلاش می‌کند تا سیر تجلیِ نوع منحصر به فرد آگاهی که در جهان ایرانی پدیدار شده و در فرهنگ و هنر آن منعکس است را مورد بررسی قرار دهد و معتقد است بدون شناخت این سیر آگاهی پرداختن جداگانه و فهم عناصر و موتیف‌های هنر ایران بی‌حاصل خواهد بود. به گمان او، غربیان تمدن‌های اولیه‌ی شرق را تنها به مثابه مقدمه و زمینه‌ای برای ظهور تمدن یونان به عنوان مادر تمدن غرب نگریسته‌اند. این در حالی است که این دوران برای آنچه بعدها در «فرهنگ ایران» تجلی یافت، دورانی حیاتی و سرنوشت‌ساز و به بلندیِ چندین هزاره بوده است. نگارنده در این نوشتار به تأملی بیشتر بر دورانی که آن را «زایش نخستین» نامیده است و در درسگفتار چهارم مختصات تاریخی و فرهنگیِ آن را برشمرده است، می‌پردازد. دادبه دستیابی تمدن‌های شرقی به کشاورزی و به دنبال آن توفق شیوه‌ی زیست یکجانشینی بر کوچ‌روی را محصول مرحله‌ای از سیر آگاهی انسان می‌داند که شکل متفاوتی از نگاه به جهان و چاره‌جویی برای زندگی در دل طبیعتی سخت را پدید آورده است. در این منظومه‌ی جدید آگاهی، کشت زمین به صورت آباد کردن جهان فهم می‌شود و آباد کردن یک ارزش به شمار می‌رود. تکوین این آگاهیِ تازه هزاره‌ها به طول انجامید و از دل آن مفاهیم انتزاعی و قراردادهای اجتماعی جدیدی زاده شد که دستاوردهای ثانویه‌ی یکجانشینی را به دنبال داشت. نگارنده معتقد است مقدمات ابتدایی شکل‌گیری آنچه «فرهنگ ایرانی» یا «جهانِ ایرانِ فرهنگی» نامیده می‌شود در همین دوره ساخته شده است که مقارن با هزاره‌ی هفتم قبل از میلاد بوده است و در ابتدا به صورت تحولاتی در نحوه‌ی زیست ظاهر شده است که آن‌ها را برمی‌شمرد. نگارنده در ادامه فرایند تکوین و شکل‌گیری تصور انسان‌ها نسبت به برخی مفاهیم بنیادین و دستاوردهای ثانویه در خلال ظهور آگاهی جدید میان تمدن‌های اولیه‌ی شرقی و به ویژه ایران، همچون داد و ستد، دیدار و میل به برقراری ارتباط، امنیت، رواداری یا مدارا با دیگری، بارداری و زایندگی، زبان و ادبیات، و تصور و تصویر را همراه با ارجاع و ارائه‌ی نمونه‌هایی از آثار هنری یا کهن‌الگوها و اساطیر ایرانی توضیح می‌دهد.