50,000 ریال – خرید

71

گفتار سوم: سرآغاز تکوین تاریخ اندیشه/ آریاسپ دادبه

این درسگفتار که سومین بحث در سلسله مباحث «دیباچه‌ای بر تاریخ هنر و فرهنگ ایران» است، بر خاستگاه‌های تکوین اندیشه‌ی بشری و سرشت و خصلت‌های بنیادین کانون‌های بزرگ فرهنگی و تمدنی متمرکز است. دادبه معتقد است در پشت ظاهر و تجربه‌ی زیسته‌ی نو شونده‌ی ما در عصر جدید و به ویژه دوره‌ی معاصر، سرشت‌ها و ساختارهای سخت‌جانی است که خود را در قالب‌های تازه بازسازی می‌کند. «رسیدن به درک تاریخی از اجتماع انسانی در دوران جدید، متکی بر کشف و شناخت همین بافتارهایی بوده است که به صورت خویشکاری (فانکشن‌ها) یا کهن‌الگوها، و یا هسته‌های مرکزی اندیشه‌ی تمدن‌ها، از دوران بسیار دور تا به امروز در نسبت با تارهای پیشین خود بافته شده‌اند، گاه با رشته‌های نو نقش کهن را امتداد داده‌اند یا در مقاطعی سرنوشت‌ساز تحول پذیرفته‌اند و طرحی نو را در بافتار قدیم آغاز کرده‌اند.» ایده‌ی محورین این نوشتار را می‌توان اینطور خلاصه کرد که اگرچه تغییر و تحول در فرهنگ ایرانی نه تنها امری محتمل بلکه امری زاینده و حیات بخش است، هر تغییر اساسی در لایه‌های بسیار فشرده و عمیق تجربه و اندیشه به شکل برهمکنش دریافت‌های نو با داشته‌های کهن اتفاق می‌افتد. به گمان دادبه، تمدن ایران و چهار کانون بزرگ تمدنی دیگر شامل جهان عتیق (منطقه‌ی حدفاصل میان‌رودان تا کناره‌ی رود نیل)، شبه قاره‌ی هند، شرق دور (با مرکزیت چین) و تمدن یونانی-رومی، در مختصات اقلیمی مشابهی که در تقسیم‌بندی این نوشتار «مناطق کوشش‌پذیر» نامیده می‌شود، شکل گرفته‌اند که در هر کدام از آن‌ها وجوه خاصی از روح انسانی و نسبت وجودیِ آن با هستی به پدیداری رسیده‌است که در عالی‌ترین سطح در هنر آن‌ها متجسد است. نگارنده می‌کوشد تا خاستگاه‌های تکوین آگاهی و اندیشه و شاخصه‌های اصلی آن در هر یک از این کانون‌های بزرگ فرهنگی را تبیین کند و نمونه‌هایی از مصادیق مجسم آن‌ها را برمی‌شمرد. به گمان او تغییرات و شرایط اقلیمی و جغرافیاییِ ویژه‌ی تمدن ایرانی سرچشمه‌ی شکل‌گیری فرهنگی بوده است که مولد اندیشه‌ی دو بُنی و حماسی بود. دادبه آثار هنریِ ایران را حامل مفهوم «کثرت در وحدت» و «وحدت در کثرت» می‌داند و لایه‌ها و ابعاد مختلف فرهنگی در میان فرهنگ‌ها و اقوام مختلف ایرانی را دارای درون‌مایه‌های مشترکی می‌انگارد و شواهد و مصادیقی مبنی بر این اشتراک و وحدت ارائه می‌کند.