63

گسست وقت / مهران مهاجر

«عکاسی هنوز هم شکل تازه‌ای از زمان‌سنجی است.» مهران مهاجر با یادآوری این جمله از فیسلوف مشهور، الکساندر سِکاتسکی، در مقاله‌ی «گسست وقت» ما را دعوت می‌کند تا درباره‌ی مقوله‌ی زمان در عکاسی بیاندیشیم. عکس کاری می‌کند که چیزهایی از تاریخ و جهان‌مان را ببینیم که بی‌آن نادیده می‌ماند، همچون ثبت لحظه‌های ناب در عکس‌های بهمن جلالی و یا یحیی دهقان‌پور از خرمشهر و روزهای انقلاب، گویی احضار لحظه‌ای‌ست که ما آن را نه دیده‌ایم و نه لمسش کرده‌ایم اما عکس با ثبتش زمان گذشته را به زمان حال فرا خوانده است. مهران مهاجر با بررسی عکس‌های عکاسان و سپس با نگاهی به آرای ناقدان و متفکرینی همچون رولان بارت و سارکوفسکی سعی می‌کند مبحث زمان را در چند ساحت، همچون زمان حال، گذشته و آینده؛ یا زمان نوردهی در عکاسی و یا تفاوت زمان در سینما و نقاشی و عکاسی بررسی کند. از متن:

با حلول دوربین در جهان مدرن اگر نگوییم زمان و زمانه یکسره به حالی دیگر می‌گردند ــ ‌اینکه چنین حالی احسن است یا ابتر یا هر جور دگر خود موضوعی دیگر است‌ــ دست‌کم باید بپذیریم با این حلول لایه‌ای تازه بر درک ما از زمان افزوده می‌شود، یا شاید هم پرده‌ای از پرده‌های زمان برمی‌افتد. گزافه نیست اگر بگوییم عکاسی ساحت دیداریِ جهان مدرن و زمان مدرن است. روشن است که زمان نیز، مانند دیگر ساحت‌های جهان مادی و البته یکی از مهم‌ترین آن‌ها، درقالب ذهن و زبان آدمی خصلتی بین‌الاذهانی دارد ــ‌ امروزه درقالب مفهوم «جاگاه» (space-time) که فضایی چهاربعدی است مختصات زمانی و مکانی رخدادها، امور و اشیا و کلاً جهان را توضیح می‌دهند...