50

مهاجرتِ فرهنگ / آریاسپ دادبه

«مهاجرت نه فقط جابجایی شخص در جغرافیاست، بلکه هجرت و حرکت روح و آگاهی و ناخودآگاهی هم نوعی از مهاجرت است. بسیارند کسانی که اینجا، در کشور خود، به لحاظ فکر و فرهنگ مهاجرند و بسیاری از مهاجرین هنوز درون فرهنگ موطن خود زیست می‌کنند.» آریاسپ دادبه در این نوشتار به مسأله‌ی مهاجرت فرهنگی می‌پردازد، نوعی از مهاجرت که نه تنها سفر جسم در بعد مکان را شامل می‌شود، بلکه موجب جابجایی و انتقال منابع فرهنگی یا فکری از منطقه‌ای به منطقه‌ی دیگر می‌شود. روح انسان می‌تواند اقلیم‌های ناشناخته را بگشاید و به سفری معنوی برود، و چه بسیارند متفکرانی که با اندیشه‌شان از اتاقی در بسته به آفاق دوردست روح مهاجرت کرده اند. نگارنده سفرهای ذهنی و خیالی صاحبان آثاری همچون عجایب‌المخلوقات، ارداویراف‌نامه، کمدی الهی و گیلگمش را از این قسم می‌داند. به گمان او، نوع و شکل مهاجرت اقوام گوناگون متأثر از سرشت قومی آن‌هاست که در طول تاریخی دراز و به تدریج و متأثر از عوامل متعدد شکل می‌گیرد. دادبه در این نوشتار مروری تاریخی بر تجربه‌ی مهاجرت فیزیکی و فرهنگی انسان دارد، از قدیمی ترین آن که مربوط به انسان هوموساپینس و در جستجوی مکان امن و آب و غذا بود، تا متأخرترین آن مربوط به مهاجرت‌ها طی دهه‌های اخیر.