63

مدرنیته‌ی ایرانی: جست‌و‌جوی «‌زمان‌» از دست رفته / مرتضی بخشی

به نظر می‌رسد امروزه این حکم، ولو به‌طور ضمنی، پذیرفته شده که یکی از مهم‌ترین تمایزهای میان جهان «سنتی» و جهان «مدرن» ناظر بر نحوه‌ی تجربه‌ی زمان است. بنا به این حکم جاافتاده، جهان سنتی با زمان دایره‌ای گره‌خورده دارد و بازشدن این دایره و خطی‌شدن زمان نشان روزگار مدرن است. مع‌الوصف، با همین مبنا هم مواضعی متفاوت وجود دارد؛ از یک سو سنت‌گرایان، خطی‌شدن زمان را با تهی‌شدن جهان انسان مدرن از هر نوع معنا همبسته می‌دانند و به‌شکلی نوستالژیک در پی آن‌اند که تلقی دایره‌ای از زمان را اعاده کنند؛ از سوی دیگر، برخی نظریه‌پردازان خطی‌شدن زمان در تجربه‌ی ایرانیان را به فال نیک می‌گیرند و به استقبال جهان مدرن می‌شتابند. ...