>> شماره 63

شرحی بر اندیشه‌ی شاهرخ مسکوب؛ اراده‌ی آزاد و سلاح زمان / مهری بهفر

مقاله‌ی «اراده آزاد و سلاح زمان» به اندیشه‌ی شاهرخ مسکوب از مفهوم زمان در شاهنامه می‌پردازد. مسکوب یکی از متفکرانی است که همواره به ادبیات کلاسیک ایران و خصوصاً شاهنامه توجه خاصی نشان داده است. مسکوب در دو کتاب «بازخوانیِ شاهنامه» و «ارمغان مور» به مفهوم زمان در شاهنامه پرداخته است. او با تدقیق در سه شخصیت جمشید، فریدون و کیخسرو در شاهنامه در پی آن است که مسأله‌ی زمان و درک آن را در شاهنامه روشن کند. روش شاهرخ مسکوب این است که زمان را از نگاه این سه شخصیت بررسی کند. او سپس نگاه خودش به زمان را از متن کنش‌های این شخصیت‌ها استخراج کند.

اندیشه‌ی شاهرخ مسکوب به طور مجزا زمان را از ورای این سه شخصیت بررسی می‌کند. در نهایت با تعریفی که از زمان به دست می‌آورد، رابطه‌ی زمان را با بحث تقدیر و سرنوشت روشن می‌کند. زمان، تقدیر و مرگ در شاهنامه مفاهیم مهمی هستند. فردوسی بارها به این مفاهیم اشاره کرده است. در سطور پایانیِ کتابش می‌گوید: «از آن پس نمیرم که من زنده‌ام/ که تخم سخن را پراکنده‌ام». مقاله‌ی حاضر در پی بسط این فرض است که درکِ مفهوم زمان در اثر ادبی بزرگی چون شاهنامه به درک گستره‌ی مهم‌تری خواهد انجامید. این مقاله به همراه مقاله‌ی «آگاهی از زمانمندی، شجاعتِ بودن» از مهری بهفر در معرفی رویکردهای شاهنامه به زمان قابل توجه است.

برای دریافت مقاله روی گزینه‌ی خرید کلیک کنید.