63

دیالکتیک فضا – زمان / رویین پاکباز

روئین پاکباز در مقاله‌ی «دیالکتیک فضا و زمان» به رابطه‌ی متقابل فضا و زمان از دیدگاه پیر فرانکاستل اندیشمند فرانسوی می‌پردازد. فرانکاستل از نخستین کسانی است که رابطه‌ی دیالکتیکی فضا و زمان را در بررسی‌های تاریخی و جامعه‌شناختی هنر مطرح کرده است. مقاله با رویکرد کوبیست‌ها به مسأله فضا آغاز می‌شود، تحولی که در تاریخ هنر نقطه‌ی مهمی پس از رنسانس بود. زمان نیز همگام با فضا دیدگاه هنرمندان به هنر را به چالش می‌کشاند. پاکباز با دید جامعی که به تاریخ هنر دارد با تکیه‌ی بر آرای فرانکاستل فضای تصویری هنرمندان از دوره رنسانس تا کوبیسم را مورد بررسی قرار می‌دهد. چه رویکردی به زمان و مکان، نقاشان عهد رنسانس را به نقاشی‌های پریمیتیو دوره‌ی مدرن رسانید؟ دید غیرپرسپکتیوی هنرمندان شباهت‌هایی به نقاشی‌های اولیه بشر دارد. این بازگشت در تاریخ هنر چگونه قابل توجیه است؟ پاکباز در این مقاله با توضیح نظریات فرانکاستل در کتاب «نقاشی و جامعه»، به هنر به عنوان یک نظام معنادار اجتماعی که با دیگر بخش‌های جامعه در ارتباط است نگاه می‌کند. هنرمندان از دوره‌ی رنسانس تا کوبیسم چگونه در پیشبرد هنر خود از فضا و مکان بهره گرفته‌اند و این مساله چه ارتباطی با جامعه دارد؟ فرانکاستِل به بررسی ساده یا توصیفی گذرا از یک فضای تصویری به فضای تصویری دیگر نمی‌پردازد. او با روشی که در تحلیل رابطه‌ی بیان هنری و جامعه‌شناسی به کار می‌گیرد، علل رهاکردن یکی و رسیدن به نقطه دیگر را می‌کاود.