>> شماره 18

تجدد یا راز بقاء / گفت‌وگو با خسرو دهقان

«سینما یک پدیده‌ی کاملاً وارداتی است. تولد و شکل‌گیری سینما در غرب هم زاییده‌ی تحولات ناشی از انقلاب صنعتی اواخر قرن 18 است. سینما-برخلاف آنچه که زیاد می‌شنویم و رایج شده-در نظر من اصلاً پدیده‌ی هنری نیست. یک پدیده‌ی فنی است و محصول دست مهندسان. شاخه‌های هنری آن، جزئی از این کل عظیم است. همه‌ی کسانی که در دهه‌ی اول تولد سینما، مشغول فعالیت هستند گرایش فنی دارند. سینما به این اعتبار یک اتفاق صنعتی است. عکس‌العمل مردم در برابر سینما، یک عکس‌العمل هنری مثل مواجه‌ی ما با نقاشی و تئاتر و اپرا نیست. بلکه واکنش مردم در حد شگفتی است نسبت به یک وسیله‌ی جدید.» در شماره‌ی 13 مجله که ویژه‌ی «هنر دوران قاجار» بود، خسرو دهقان در مقاله‌ای به زمینه‌ها و ضرورت‌های تمایل ایرانیان برای «تجددخواهی» اشاره کرده است و به تفصیل درباره‌ی زمینه‌ی شکل‌گیری این گرایش در سال‌های آغازین حکومت قاجار سخن گفته است.

متن پیش رو به نوعی ادامه‌ی همان روایت و حاصل گفتگوی حرفه:هنرمند با خسرو دهقان درباره‌ی نسبت میان «تجددخواهی» بعد از مشروطیت در ایران و سینما است. هدف از این گفتگو از سویی دستیابی به تحلیل دهقان در خصوص برخورد ایرانیان با این رسانه‌ی نو به عنوان ابزاری کاملاً غربی و متجدد، و از سوی دیگر جستجویی دقیق‌تر برای نگاه به سرگذشت سینمای ایران طی صد سال گذشته از منظری تحلیلی، است. دهقان نخست درباره‌ی پیشینه‌ی به گمان او بسیار طولانی تجددخواهی در میان ایرانیان صحبت می‌کند و به گمان او «ایرانی همیشه تجددخواه بوده و به آماده‌ی جذب چیزهای نو. این ربطی به سال و زمان مشخصی ندارد. این در ذات فرهنگ ماست.»

او سپس به بروز اولین نشانه‌های تجددخواهی در معنای امروز آن در اوائل دوران قاجار و جنگ‌های ایران و روس می‌پردازد و بر همین اساس خاستگاه و ریشه‌های تجددخواهی را نه در یک نیاز فرهنگی، بلکه در نوعی «راز بقا» می‌داند. او تلاش می‌کند از همین منظر شکل‌گیری «اندیشه‌ی ترقی» نهفته در نهضت مشروطیت و گسترش آن میان جامعه‌ی ایرانی معاصر آن را توضیح دهد. دهقان در ادامه به تفصیل درباره‌ی ورود سینما به ایران، تحولات دهه به دهه‌ی این رسانه‌ی جدید طی صد ساله‌ی گذشته در جامعه‌ی ایران، و اقبال گسترده‌ی آن میان مردم و موقعیت آن در سال‌های اخیر سخن می‌گوید.

برای دریافت مقاله روی گزینه خرید کلیک کنید. 

برای مطالعه‌ی سایر مقالات خسرو دهقان اینجا را کلیک کنید.