76

برساختن طاعون/ ارنست بی. گیلمن/ مهدی نصراله‌زاده

طاعون، به‌ عنوان پدیده‌ای فرهنگی، خودش را تنها از طریق میانجی‌های مختلف، با تصاویر و روایت‌ها، با شعر، با گزارش‌های پزشکی و با مناقشه‌های الهیاتی، به ما می‌شناساند. ماهیت میکروبی این بیماری (امری که البته برای باکتری‌شناس‌ها و همه‌گیری‌شناسانِ امروزی مقوله‌ای است بسیار واجد اهمیت)، اهمیت بیماری مسری، از جمله خود همین فرض که این بیماری اهمیتی دارد، در تاریخچه‌ی برساخته‌شدنِ فرهنگی آن نهفته است. ارنست بی. گیلمن در مقاله‌ی «برساختن طاعون» چگونگی برساخته شدن طاعون را مورد مطالعه قرار داده است. برطبق نظر او، بیماری‌ها طوری رمزگذاری می‌شوند که بتوانند عمیق‌ترین ترس‌های ما را از آلودگی و تلاش‌مان در مقابله‌ با آن‌ها را نمایش دهند. او معتقد است از گذشته‌های بسیار دور، به بیماری مسری همواره به عنوان امری نگریسته‌اند که در خود جوهرهایی را حمل می‌کند و علائم مشهود آن را نیز نشانه‌ی نوعی تسخیر، آلودگی یا فقدانْ دیده و دانسته‌اند، چیزهایی که اگر آن علائم نبود مخفی می‌ماندند و گاه همه‌گیری آن را از «نشانه‌ها»ی خشم خداوند می‌دانستند. اما حالا در جهانی پیشرفته این برساختگی چگونه تحلیل می‌شود. از متن:

طاعون، به‌عنوان پدیده‌ای فرهنگی، خودش را تنها از طریق میانجی‌های مختلف، با تصاویر و روایت‌ها، با شعر، با گزارش‌های پزشکی و با مناقشه‌های الهیاتی، به ما می‌شناساند. و همین‌ها، بقایا و سوابق فسیل‌شده، تحلیل‌رفته و ناقص طاعون به‌عنوان تجربه‌ای زیسته، موضوعات مطالعه‌ی ما هستند. ماهیت میکروبی این بیماری هرچه بوده باشد (امری که البته برای باکتریشناس‌ها و همه‌گیری‌شناسانِ امروزی مقوله‌ای است بسیار واجد اهمیت، اما به احتمال فراوان حتی در نزد آنها) اهمیت بیماری مسری، از جمله خود همین فرض که این بیماری اهمیتی دارد، در تاریخچه‌ی برساخته‌شدنِ فرهنگی آن نهفته است. ...