درباره‌ی پادکست «فردوسی‌خوانی»

متن زیر نوشته‌‌ی امیر خادم، سازنده‌ی پادکست «فردوسی‌خوانی» است. او در دانشگاه آلبرتا ادبیات تطبیقی خوانده و با مدرک دکترا فارغ‌التحصیل شده است. از سال ۱۳۹۶ تا امروز ۱۱۷ قسمت از داستان‌های شاهنامه را خوانده و در قالب پادکست منتشر کرده. صدای گرم و گیرایی دارد و شاهنامه را طوری می‌خواند و روایت می‌کند که ریتم و هیجان داستان از دست نرود و در عین حال در بین شعرخوانی‌اش، خط و ربط داستان‌ها، نکات مهم یا مبهم و اصطلاحات نا‌آشنا را توضیح می‌دهد. از او خواستیم متنی درباره‌ی کارش بنویسد. در پایینِ نوشتار او، قسمت‌هایی از پادکست را بشنوید و برگ‌هایی از نگاره‌های مرتبط با هر داستان‌ را ببینید.  

در زمستان سال نودوشش طرح اولیه‌ی پادکست فردوسی‌خوانی را ریختم. هنوز تعداد برنامه‌های پادکست فارسی این‌قدر زیاد نشده بود و کلاً در حیطه‌ی مربوط به ادب و فرهنگ تا جایی که من دیدم چیز خاصی وجود نداشت. برای همین الگویی هم نداشتم. کانال‌های تلگرامی معدودی بودند از جمله گروهی که برنامه‌ی جالبی به نام «شاهنامه بخوانیم» را پیش می‌بردند و با سرعت کم و طمأنینه‌‌ی زیاد بیت به بیت جلو می‌رفتند ولی ساختار کارشان با آن‌چه من در ذهن داشتم فرق زیادی داشت. برای آن گروه مداقه در ابیات بسیار مهم بود ولی به قیمت پایین آوردن سرعت اجرا، که به‌زعم من کیفیت قوای داستانی اثر را فدای باریک‌بینی در متن می‌کرد. به هر حال برای خواندن کتابی مثل شاهنامه ده‌ها روش وجود دارد. آن دوستان روشی آهسته و دقیق را پیش گرفتند و بنده بیشتر علاقه داشتم به راهی بروم که سرعت روایی بیشتری داشته باشد و مخاطبان را با داستان درگیر کند. طبعاً در این روش احتمال خطا هم بیشتر بود.
کمی وقت گذاشتم تا یک قطعه موسیقی خوب پیدا کنم که در نهایت اجرایی از کنسرتوی پیانوی شماره سه بتهوون را پیدا کردم که صاحبش آن را برای استفاده‌ی عموم باز گذاشته بودند و مشمول محدودیت‌های قانون حقوق مولف نمی‌شد. چند روزی با نرم‌افزار تدوین صدا ور رفتم، میکروفنی خریدم، گوشه‌ی خلوتی پیدا کردم و یا علی گفتم و استارت زدم. همه چیز قضیه آماتوری بود، که هنوز هم هست. منتهی آن زمان آماتور تازه‌کار در امر ضبط و تدوین و تهیه برنامه‌ی صوتی بودم و حالا بعد از دو سال و اندی لااقل در مسائل فنی بی‌تجربه نیستم. در شاهنامه‌خواندن البته همان طلبه‌ی ساده و جسوری هستم که بودم.
استقبال از برنامه بسیار فراتر از حدس اولیه‌ی من بود. فکر می‌کردم در بهترین حالت بعد از یکی دو سال، حدود دو سه هزار نفر باشند که کار را بپسندند و با آن جلو بیایند. تعداد دقیق شنوندگان را نمی‌دانم، خصوصاً چون انسداد مسیرهای متعارف شنیدن پادکست در ایران باعث شده آمار من بی‌‌دقت باشد. اما همین آمار ناکافی می‌گوید که مخاطبان از طریق نرم‌افزارهای پادکست حدوداً روزی هفت‌هزار بار کار را گوش می‌کنند و این البته جدای از شنوندگانی است که از مسیر پیام‌رسان تلگرام این برنامه را پی می‌گیرند. تعداد پیام‌های خصوصی دوستان شنونده در فضای مجازی به حدی رسید که از توان من برای پاسخ دادن فراتر رفت و بالاجبار مسیر آن پیام‌ها را بستم. همان اواسط کار فهمیدم که در بعضی نرم‌افزارهای پادکست هم مخاطبان مستقیماً نظراتشان را می‌نویسند و مرا شرمنده‌ی لطف خود می‌کنند.
طبعاً این برنامه، به صرف آماتوری بودن و دست‌تنها اجرا شدن، ایراد زیاد دارد. اوایل کار که اصلاً تسلطی به تدوین صوتی نداشتم موارد زیادی اصطلاحاً از دستم در رفت و توضیحات ناقص و گاه تلفظ‌های غلط به سمع مخاطبان راه پیدا کرد که از این بابت هم شرمنده‌ی ایشان هستم ولی هرچه کار جلوتر رفت دستم هم گر‌م‌تر شد و اغلاط هم طبعاً کمتر.

آن اوایل مدتی به جذب حامیان مالی هم فکر کردم و یکی دوبار تا چند قدمی عقد قرارداد هم رفتم ولی نوسانات قیمت ارز و مشکلات معمول اقتصاد مملکت نگذاشت کار به جایی برسد. از این باب هم عدوی انتزاعی اقتصاد سبب خیر شد، چون قطعاً شنیدن صدای تبلیغ محصولات خوراکی و شرکت‌های خدماتی و ارگان‌های چه و چه به لذت مخاطبان از اثر لطمه‎ی بسیار می‌زد. از یک جایی به بعد دندان طمع را کشیدم و قید کسب مال از این راه را کلاً زدم و گفتم از ابتدا رایگان رفتی و تا آخر هم رایگان برو. خود شیخ طوس در انتهای شاهنامه از این که اثر سترگش را همه به رایگان می‌برند و جز تبریک و احسنت چیزی نصیبش نشده شکایت می‌کند:

بزرگان و با دانش آزادگان

نشسته نظاره من از دورشان

جز احسنت ایشان نبد بهره‌ام

نبشتند یکسر همه رایگان

تو گفتی بُدَم پیش مزدورشان

بکفت اندر احسنتشان زَهره‌ام

آن بزرگ‌مرد به پولی که لایقش بود نرسید ولی احسنت همه را خرید، نه فقط آزادگان و بزرگان عصر خودش که تمام ایرانیان را تا امروز که هزار سال از او می‌گذرد. منی که در صراط فهم او همان طلبه‌ی آماتورم اگر یک هزارم آن احسنت گیرم بیاید عاقبت‌به‌خیر شده‌ام./ امیر خادم

گزیده‌ای از پادکست‌های «فردوسی‌خوانی» به همراه نگاره‌‌های مرتبط با هر داستان